Lippe-Biesterfeld, Prins Bernhard zur

Tweede Wereldoorlog - de prins in Londen

In 1939 werd prins Bernhard adjudant in buitengewone dienst van koningin Wilhelmina, een functie die hij zou behouden tot 4 september 1948, maar de aanzet voor de militaire loopbaan van de prins werd echter vooral tijdens de Tweede Wereldoorlog gegeven. Na de Duitse inval in Nederland in mei 1940 week het gezin in dezelfde maand nog uit naar Engeland. Eigenlijk voelde Bernhard er niets voor om Nederland te ontvluchten, want hij vond dat hij als officier in actieve dienst in Nederland moest blijven. Wat moesten de Nederlandse troepen er wel niet van denken als hij, in het heetst van de strijd, met zijn gezin naar Engeland zou vluchten? Pas nadat koningin Wilhelmina de vice-president van de Raad van State erbij had gehaald, ging Bernhard overstag en in de avond van 12 mei vertrok het prinselijk gezin in een geblindeerde auto van ‘De Nederlandsche Bank’. Prins Bernhard vertelde over deze tocht later: “De tocht verliep normaal tot IJmuiden, tot de pont, en toen wij op de pont waren, kwam een Duits vliegtuig over. Hoewel het Duitse vliegtuig in eerste instantie niets deed, begonnen de mariniers vanaf de pont op het vliegtuig te vuren en ik herinner me dat dit de enige keer in deze oorlog is geweest dat ik zei ‘niet vuren’, want als men daar op die pont een bom had gegooid, was de auto met mijn vrouw en de kinderen erin onherroepelijk vergaan en dat was bepaald iets wat we niet moesten hebben”.

Op 13 mei 1940 arriveerden prinses Juliana en prins Bernhard, samen met de prinsesjes Beatrix en Irene, in Londen. Een maand later vertrok Juliana uit veiligheidsoverwegingen met de kinderen naar de Canadese hoofdstad Ottawa. Prins Bernhard bezocht zijn gezin hier tijdens de oorlog enkele malen; de meeste tijd verbleef hij echter in Londen, waar koningin Wilhelmina met de ministerraad in ballingschap verbleef. De prins had in de Londense jaren nauw contact met zijn schoonmoeder. Zolang regeringszaken in voorbereiding waren, gaf zij hem nooit inlichtingen, maar, zo vertelde hij L. de Jong in 1957, “Geleidelijk aan werden mij later wel eens dingen verteld, nádat ze gebeurd waren. Van mijn kant vertelde ik de koningin alles wat ik vernam”. Uiteraard waren de zaken waarvan Bernhard op de hoogte moest zijn, voor het geval koningin Wilhelmina zou komen te overlijden, van vertrouwelijke aard.

Prins Bernhard werd aanvankelijk in Londen door MI-5 (de Britse geheime dienst) gewantrouwd. Hij was tenslotte van Duitse afkomst en dit zou een reden kunnen zijn geweest dat de prins niet altijd van tevoren over alle staatszaken op de hoogte werd gebracht. Bernhards militaire inspanningen aan geallieerde zijde tijdens de Tweede Wereldoorlog maakten hem in de ogen van velen een held. Na de capitulatie in mei 1940 waren velen Nederland ontvlucht en naar Engeland uitgeweken om zich daar in te zetten voor de strijd tegen de Duitse bezetter. Al vrij snel ontstond het idee om een eigen Nederlandse luchtmachteenheid binnen de Britse RAF te formeren, en één van de grote initiatiefnemers van dit gehele plan was prins Bernhard. Mede door zijn persoonlijke inspanning werd in juli 1942 een Nederlandse ‘Flight’ geformeerd binnen het in april van datzelfde jaar opgerichte No.167 Squadron. Alhoewel het desbetreffende squadron nooit volledig uit Nederlanders heeft bestaan, werd het No.167 Squadron op 12 juni 1943 opgeheven en werd het No. 322 (Dutch) Squadron officieel opgericht.

Ook was prins Bernhard tijdens de oorlog direct betrokken bij de oprichting van het Nederlandse Regiment Stoottroepen. Hij gaf persoonlijk opdracht aan de verzetsstrijder Peter Borghouts om uit de leden van de landelijke knokploegen militaire eenheden samen te stellen. Dat werden de Stoottroepen. Immers, in 1944 stonden deze verzetsstrijders in het toen al bevrijde zuiden van Nederland te popelen om het noorden van Nederland mee te helpen bevrijden. Bernhard, in zijn rol van commandant van de Binnenlandse Strijdkrachten, gaf op 21 september 1944 de opdracht uit deze groep bevrijde verzetsmensen, militaire eenheden te formeren. Ook bepaalde hij, toen al, dat de naam Stoottroepen zou worden gevoerd. Dat prins Bernhard nog steeds nauw betrokken is bij het Regiment Stoottroepen bleek op 28 juni 2002, toen hij een cravatte (een soort wimpel) overhandigde ten behoeve van het vaandel van de Stoottroepen. Op de lange strook van de cravatte staat vermeld ‘Regiment Stoottroepen Prins Bernhard’, en op de korte strook ‘29-6-2002’. Deze officiële uitreiking vond plaats op het bordes van Paleis Soestdijk.

Tijdens zijn verblijf in Londen behaalde de prins zijn militaire vliegbrevet. Daarna volgde in september van dat jaar zijn benoeming tot hoofd van de Nederlandse Militaire Missie, een soort tussenpersoon tussen de minister van Oorlog en het Britse War Office. Ook had de prins veelvuldig contact met Nederlandse militairen en schrok hij er niet voor terug om mee te vliegen tijdens luchtbombardementen boven vijandelijk gebied. Hij was zeer begerig om aan operaties boven Europa deel te nemen. Hoewel de koningin hem dat strikt verboden had, deed hij dat in 1944 toch: driemaal als bemanningslid van een Amerikaanse bommenwerper (bij operaties boven Frankrijk en Italië), en enkele malen als piloot van een Amerikaanse één-persoons jager. Bij al die vluchten was, met het oog op het gevaar dat hij als krijgsgevangene in Duitse handen zou vallen, zijn ware identiteit gecamoufleerd. Hij was zogenaamd een officier van de Britse luchtmacht met de naam Wing Commander Gibbs. In 1941 kreeg hij de rang van Honorary Air Commodore bij de Britse Royal Air Force (RAF), een rang die overigens in 1964 werd omgezet naar die van Honorary Air Marshall. In 1943 benoemde koningin Wilhelmina hem uiteindelijk tot Luitenant-generaal en Vice-admiraal.

Verscheidene keren heeft de prins reizen buiten Engeland gemaakt. In 1942 was hij driemaal in Ottawa om daar zijn gezin te bezoeken en aan het derde bezoek dat eind september begon, knoopte hij een reis vast naar New York, Washington, de Antillen en Suriname, waarna hij, alvorens uit Washington terug te vliegen, nog een aantal andere plaatsen in de Verenigde Staten bezocht. In januari 1943 was Bernhard in verband met de geboorte van prinses Margriet opnieuw in Ottawa. Daarvandaan vloog hij naar Caïro en vanuit Caïro naar de hoofdkwartieren van generaal Bernard Montgomery in Libië, en van generaal Dwight Eisenhower in Algiers. Dat zijn vluchten niet altijd zonder gevaar waren, bleek wel toen hij eind 1943 zijn vijfde bezoek aan Ottawa bracht. Tijdens de terugtocht naar Engeland viel één van de vier motoren uit van de bommenwerper, waarin Bernhard als piloot fungeerde, waardoor de staart van het toestel begon te trillen en te zwaaien. Toch wist hij het toestel nog vier uur in de lucht te houden en uiteindelijk veilig aan de grond te zetten in Noord-Ierland. Eenmaal veilig aan de grond merkte hij pas goed hoezeer hij eigenlijk in angst had gezeten en de ware reactie kwam eigenlijk pas enkele dagen later toen hij tegen Van Lidth, de Minister van Oorlog, zei : “Voorlopig heb ik genoeg van het vliegen”.

Definitielijst

capitulatie
Overeenkomst tussen strijdende partijen met betrekking tot de overgave van een land of leger.
Regiment
Onderdeel van een divisie. Een divisie bestaat uit een aantal regimenten. Bij de landmacht van oudsher de benaming van de grootste organieke eenheid van één wapensoort.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Koningin Wilhelmina spreekt haar boodschap in voor Radio Oranje vanuit Londen.


Prins Bernhard als piloot.

Informatie

Artikel door:
Hans Molier
Geplaatst op:
04-12-2004
Laatst gewijzigd:
27-10-2012
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.