Frank, Anne

De laatste dag in het achterhuis
Op 1 augustus 1944 schreef Anne voor het laatst in haar dagboek. Anne schreef deze dag over de tegenstrijdigheid (‘tegenspraak’) die ze waarnam in haar persoonlijkheid. Op anderen kwam ze over als een levendig, brutaal en onverschillig meisje, maar in haar binnenste voelde ze zich een sentimenteel, stil en ernstig meisje. Ze hield meer van zichzelf als de stille Anne dan van Anne ‘de clown’. Ze schreef hierover het volgende:

In gezelschap is de lieve Anne dus nog nooit, nog niet één keer te voorschijn gekomen, maar in het alleenzijn voert zij haast altijd de boventoon. Ik weet precies wat hoe ik zou willen zijn, hoe ik ook ben… van binnen, maar helaas, ik ben het enkel voor mezelf. En dat is misschien, neen, heel zeker de reden waarom ik mezelf een gelukkige binnennatuur noem en andere mensen me een gelukkige buitennatuur vinden. Van binnen wijst de reine Anne me de weg, van buiten ben ik niets dan een van uitgelatenheid zich losrukkend geitje.

De laatste dag in het achterhuis was Anne erg sentimenteel. Ze wilde zich graag anders gedragen ten opzichte van de buitenwereld en meer naar haar gevoelige kant luisteren. In de laatste zinnen die ze schreef in haar dagboek vertelde ze hierover:

Het snikt in me: “Zie je wel, dat is er van je terechtgekomen, slechte meningen, spottende en verstoorde gezichten, mensen die je antipathiek vinden, en dat alles alleen omdat je niet naar de goede raad van je eigen goede helft luistert. Ach, ik zou wel willen luisteren, maar het gaat niet, als ik stil en ernstig ben, denkt iedereen dat het een nieuwe komedie is, en dan moet ik me wel met een grapje eruit redden, nog niet eens over m’n eigen familie gesproken, die beslist denkt dat ik ziek ben, me hoofdpijnpillen en kalmeertabletten laat slikken, m’n hals en voorhoofd voelt of ik koorts heb, naar m’n ontlasting vraagt en m’n slechte bui bekritiseert, dat houd ik niet vol, als er op me gelet wordt, dan word ik eerst snibbig, dan verdrietig en ten slotte draai ik m’n hart weer om, draai het slechte naar buiten, het goede naar binnen en zoek aldoor naar een middel om te worden, zoals ik zo erg graag zou willen zijn en zoals ik zou kunnen zijn, als.. er geen andere mensen in de wereld zouden wonen.

Je Anne M. Frank

Arrestatie
In de ochtend van 4 augustus 1944 stopte er een auto voor het huis aan de Prinsengracht 263. SS-Oberscharführer Karl Josef Silberbauer, bijgestaan door drie Nederlanders van de Grüne Polizei, kwam om de onderduikers te arresteren. Alle acht werden ze gearresteerd en opgesloten in de ‘Haftanstalt’ (gevangenis) op de Weteringschans in Amsterdam. De onderduikers waren verraden. Tot op de dag van vandaag is niet bekend door wie. Eén van de belangrijkste verdachten was de magazijnchef, W.G. van Maaren, maar zijn rol als mogelijke verrader kon zelfs na twee gerechtelijke onderzoeken niet bewezen worden.

Ook twee helpers, Victor Kugler en Johannes Kleiman, werden op dezelfde dag gearresteerd en naar de ‘Untersuchungsgefängnis’ op de Amstelveenseweg gebracht. Een maand later werden de twee helpers overgebracht naar de gevangenis op de Weteringschans in Amsterdam. Op 11 september 1944 werd het tweetal zonder enige vorm van proces naar het Polizeiliches DurchgangslagerArbeitseinsatz’ (arbeidsinzet) naar Duitsland zou worden gestuurd. De overige twee helpers, Miep Gies en Bep Voskuijl, werden niet gearresteerd. De vrouwen konden op de dag van de arrestatie Anne’s dagboek in veiligheid brengen. Miep Gies bewaarde Anne’s aantekeningen in haar bureau en gaf ze later ongelezen aan Otto Frank.

Holocaust
Nadat de acht onderduikers vier dagen vastgehouden werden in de Haftanstalt op de Weteringschans werden ze overgebracht naar het doorgangskamp Westerbork. Westerbork was het doorgangskamp in Nederland, van waaruit Joden gedeporteerd werden naar de vernietigingskampen in Polen. Anne en de andere onderduikers werden op 3 september 1944 gedeporteerd naar Auschwitz. Dit was tevens het laatste transport van Joden vanuit Westerbork naar het oosten. Op 6 september bereikten ze Auschwitz in Polen. De mannen werden hier van de vrouwen gescheiden en Anne zag haar vader nooit meer.

Edith Frank was de eerste van de familie Frank die om het leven kwam. Ze stierf op 6 januari 1945 door honger en uitputting in het vrouwenkamp van Auschwitz-Birkenau. Hermann van Pels kwam ook om in Auschwitz. Volgens het Rode Kruis werd hij direct bij aankomst vergast, maar volgens Otto Frank werd hij pas enkele weken later gedood. Auguste van Pels kwam via Auschwitz, Bergen-Belsen en Buchenwald op 9 april 1945 in Theresienstadt terecht. Ze werd waarschijnlijk vandaar verder gedeporteerd. Ze kwam om, maar wanneer is niet exact bekend.

In januari 1945 naderden Sovjettroepen Auschwitz. Vele duizenden gevangenen werden vanuit Auschwitz door de nazi’s naar andere concentratiekampen gestuurd. De zusjes Frank werden eind oktober 1944 naar concentratiekamp Bergen-Belsen op de Lüneburger Heide getransporteerd. In Auschwitz moesten ze hun moeder achterlaten. In Bergen-Belsen zagen Anne en Margot mevrouw Van Pels weer terug, maar zij bleef hier slechts voor beperkte tijd. In het concentratiekamp waren de hygiënische omstandigheden uitermate slecht waardoor er in de winter van ’44 – ’45 een tyfusepidemie uitbrak. Duizenden gevangenen stierven, waaronder Anne en Margot. Margot was de eerste die stierf. Anne stierf moederziel alleen enkele dagen later. Hun overlijdensdata moeten ergens tussen februari en begin maart liggen. Ze stierven in de laatste weken voordat het concentratiekamp op 15 april 1945 door de Britten werd bevrijd. De lichamen van beide meisjes liggen vermoedelijk begraven in de massagraven van Bergen-Belsen.

Peter van Pels was met een evacueringsmars op 16 maart 1945 overgebracht van Auschwitz naar Mauthausen (Oostenrijk). Peter overleed hier op 5 mei 1945. Hij stierf drie dagen voor de bevrijding. Fritz Pfeffer overleed op 20 december 1944 in het concentratiekamp Neuengamme. Otto Frank was de enige die de Duitse concentratiekampen overleefde.

Definitielijst

Arbeitseinsatz

Gedwongen tewerkstelling in Duitsland. Circa 11 miljoen Europese burgers werden in dit kader opgeroepen om dwangarbeid te verrichten in het Derde Rijk. Niet te verwarren met de Arbeidsdienst, een organisatie opgericht als nationaal-socialistisch vormingsinstituut voor Nederlandse jongeren.

Mauthausen

Plaats in Oostenrijk waar de nazi’s van 1938 tot 1945 een concentratiekamp gevestigd hadden.

nazi

Afkorting voor een nationaal socialist.

Theresienstadt

Stad in Tsjechië, hier hadden de nazi's een modelconcentratiekamp ingericht.