Bevrijding van Oost- en Noord-Nederland

Als het Black Watch op 11 april Ommen nog moet veroveren, zitten andere Canadese eenheden van de 6e Brigade al even ten zuiden van de Hoogeveensche Vaart vlak voor Hoogeveen, maar hebben de dag daarvoor Belgische parachutisten (daarover in het volgende hoofdstuk) de bevrijding van Hoogeveen al ingezet. Via de Coevorderstraatweg kwam een rijdende gevechtspatrouille in de ochtend omstreeks 10.00 de stad binnen tot aan de Noordse brug, maakten vier Duitsers krijgsgevangen en vertrokken weer even snel als zij gekomen waren. Toch is dit ‘...het moment waarop Hoogeveen zich bevrijd voelt...’ (1) . In het oostelijke gedeelte van Drenthe gaat het nog meer voor de wind. De Poolse Divisie heeft Zweeloo en Sleen op 9 april al bevrijd en koersen in de richting van Oost-Groningen.

Meppel in het westen is dan nog niet van de Duitse bezetter verlost, maar Coevorden in het oosten vierde de bevrijding al op 5 en 6 april. Een fraai voorbeeld van het grillige en bizarre verloop van de ‘frontlijn’, want toen Meppel op 13 april door het D-eskadron van the 12e bataljon Manitoba Dragoons werd bevrijd en twee mannen nog werden gefusilleerd, viel de 4e Infanterie Brigade Groningen al vanuit het zuiden aan, hadden de mannen van Maczek’s Poolse Pantser Brigade Boertanghe bereikt , was Zwolle nog niet ontzet – dat gebeurde pas op 14 april – en waren in Wolvega de vlaggen al uitgestoken en zaten eenheden van de Canadese 3e Infanterie Divisie al ruimschoots op Fries grondgebied.

In Coevorden probeerden de Duitsers nog weerstand te bieden en het kostte de Canadezen een middag en een ochtend om deze ‘cluster oppositie’ in Coevorden op te ruimen. De opgeblazen Bentheimerbrug weerhield de bevrijders van een snellere uitvoering. In Hoogeveen wilde de Duitse commandant geen confrontatie met de Canadezen. En dat terwijl juist Hitlers laatste ‘hoop-troepen’ zich met ongeveer 2000 man in Hoogeveen hadden genesteld. Maar deze Volksstürmer waren compleet gedesorganiseerd en gedemoraliseerd en tientallen deserteerden.

Hoogeveen werd dan ook vrijwel zonder problemen ingenomen. Het verliep zo relatief eenvoudig dat het gemeentebestuur bij monde van de burgemeester niet eens ‘de naad van de kous’ kende. Op een brief van het Ministerie van Oorlog over de bevrijding was het antwoord dat Hoogeveen bevrijd was door ‘...het 1e Can. Leger op doortocht naar Assen; naam commandant onbekend...’ (2). Schade was er ook nauwelijks in Hoogeveen en omgeving. De Organisation Todt had verwoestingen aangebracht en her en der was er sprake geweest van agrarische uitbuiting door het wegvoeren van de veestapel. De vernielde bruggen bleken achteraf een schadepost op te leveren van zeggen en schrijven 1143,96 Nederlandse guldens. Nog minder was de schade die de Duitsers hadden aangericht bij de Kerk van de Gemeente des Heeren, hetgeen blijkt uit een reactie van de voorganger van deze gemeente op een brief van de burgemeester: ‘... Alleen de Duitsche weermacht heeft van ons twee tuinharken meegenomen ...’ (3). Het grootste struikelblok voor een snelle en definitieve bevrijding was de bouw van een noodbrug nabij de Griendtsveenbrug. Gelukkig was er een creatieve sergeant van de genie en toevallig waren er voldoende spoorbielzen en hout, zodat in één dag de noodbrug kon worden gebouwd. Om half acht ’s avonds op 11 april kwam de Canadese voorhoede het laatste stukje territorium van de gemeente Hoogeveen bevrijden.

Op 8 april verliet generaal Christiansen met zijn Staf in alle stilte Emmen. Vanaf dat moment liet hij de verdediging van de Hoogeveensche Vaart over aan generaal D. Böttger, commandant van Feldkommandantur 674 in Groningen. Zijn vooruitgeschoven commandopost bevond zich in Hotel Slomp te Westerbork. Böttger had een onmogelijke opdracht. Tussen Holsloot en Hoogeveen over een afstand van 26 kilometer moest de Vaart worden verdedigd door drie compagnieën van elk gemiddeld 115 man sterk. Er was geen artillerie, zware wapens waren evenmin aanwezig, alleen pantservuisten. De reserve van Böttger bestond uit 28 man op motorfietsen. Hun opdracht: ‘tegenaanvallen’ uitvoeren waar nodig in het gebied tussen Hoogeveen en Assen. Zo’n verdediging is natuurlijk een krijgskundige anekdote. Tegen deze strijdmacht moesten ook de SAS-eenheden het opnemen in Drenthe.

Het moest wel goed gaan en ‘... home seemed very close indeed...’, vermeldde het oorlogsdagboek van Fort Gary Horse.

Noten:
1. L. Huizing, De Bevrijding. De laatste Duitsers, de eerste bevrijders, in: Hoogeveen, 1940-1945, Uitgave Historische Kring Hoogeveen, 1999, p. 391.
2. Een brief van MvO, sectie Krijgsgeschiedenis, dd. 25.7.1947, in: Archief Gemeente Hoogeveen, Secretarie 1914-1975, dossiernr.: 2647, Geschiedenis der gemeente Hoogeveen tijdens de oorlog, bezetting en bevrijding (1940-1945).
3. Idem. De burgemeester doet ‘onderzoek’ naar de geleden demografische, sociaal-economische en sociaal-culturele schade op verzoek van de Militair Commissaris voor de Provincie Drenthe.

Definitielijst

artillerie

Verzamelnaam voor krijgswerktuigen waarmee men projectielen afschiet. De moderne term artillerie duidt in het algemeen geschut aan, waarvan de schootsafstanden en kalibers boven bepaalde grenzen vallen. Met artillerie duidt men ook een legeronderdeel aan dat zich voornamelijk van geschut bedient.

Brigade

Bestond meestal uit twee of meer Regimenten. Kon onafhankelijk of als een deel van een Divisie dienen. Soms waren ze deel van een Korps in plaats van een Divisie. In theorie bestond een Brigade uit 5.000 - 7.000 man.

Divisie

Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.

Infanterie

Het voetvolk van een leger (infanterist).