Bevrijding van Oost- en Noord-Nederland

Als je de vijand in een eindige ruimte voor je uitdrijft en daarna ook zijn ontsnappingswegen afsnijdt, kom je diezelfde vijand in een kleinere ruimte opeengepakt een keer tegen. Met bovendien een redelijke kans dat zijn gevechtskracht is toegenomen. Dit effect overkwam het legerkorps van luitenant-generaal Simonds in de laatste ronde van de bevrijdingsoperatie van Noord- en Oost-Nederland. Voor de Canadezen zat het venijn letterlijk in de staart, in dit geval in de provincie Groningen waar de Canadese 2e Infanterie Divisie het karwei moest afmaken.

In Friesland was er geen sprake van het voeren van een verdediging, hooguit van de vraag hoe het vege lijf te redden. Slechts één bataljon was er nodig om Friesland in een razend snel tempo te doorkruisen vanaf Noordwolde tot aan de Friesche Wadden ten noorden van Dokkum. De ingezette brigades van de Canadese 3e Infanterie Divisie, behoefden alleen nog wat ‘opruimwerkzaamheden’ te verrichten (1). Alleen in de sector van Makkum en Pingjum tot aan de Afsluitdijk moesten de Canadezen voluit aan de bak.

De verdediging van Groningen begon in feite bij de ‘vestingstad’ Assen. Althans zo was de ideale voorstelling van zaken. Een IJssellinie die zich tot in het noorden voortzette onder de naam Friesland Riegel met de Assener Stellungen als het strategisch voorportaal van de noordelijke verdediging. Maar zoals vaker met linies het geval was: de vijand nam helaas niet de route die de ontwerper van de linie zich had voorgesteld. Zo ook bij Assen, omdat de Canadezen op 13 april ‘weigerden’ vanuit het westen de Drentse hoofdstad aan te vallen, maar dit vanuit oostelijke en noordelijke richting deden. De Duitsers haastten zich in allerijl richting stad Groningen. De 6e Brigade zat al voorbij Assen en werd door de 4e Brigade doorschreden die vanuit zuidelijke richting de aanval op de stad Groningen opende. Op de avond van de 13e april bereikten de voorste eenheden van de 4e Infanterie Brigade de zuidwestelijk gelegen buitenwijken van de stad Groningen.

In deze volgorde wil ik in dit laatste hoofdstuk de bevrijdingsoperatie afronden (2). Eerst Friesland, daarna Groningen en dit alles vanwege het tijdschema. 13 April neem ik als een soort startdatum voor de laatste ronde. Op die dag stuurde de Commissaris van de Koningin mr. R.H. de Vos van Steenwijk zijn telegram aan koningin Wilhelmina met daarin de mededeling dat nu een groot deel van de provincie Drenthe was bevrijd. De Canadezen lieten Meppel links liggen (3) en trokken via Dieverbrug en Vledder Friesland binnen en bevrijdden Noordwolde op 12 april. Verder langs de Smildervaart naar het noorden toe werden Oosterwolde en Appelscha op 13 april veroverd. Westerbork (4) , Grolloo en Borger zagen op 12 april de laatste Duitser vertrekken, ook Hooghalen dat helaas veel schade opliep. Het oude ‘Middendorp’ brandde volledig af. Gasselte en Gieten moesten een dag langer wachten. In de provincie Groningen stond de Poolse pantserbrigade met hun ‘ingehuurde’ Belgische verkenners op diezelfde dag reeds in Onstwedde. Stadskanaal werd in het zuiden op 11 april al gepasseerd en ten zuidwesten van Veendam gebeurde dat op 13 april. Opnieuw een grillige frontlijn dus, maar toch min of meer duidelijk afgetekend. Terecht dat de Commissaris van de Koningin in Drenthe zijn telegram kon verzenden.

Noten:
1. Dat waren de 8e en de 9e Infanterie Brigade. De 7e Infanterie Brigade kon na de hevige strijd om Deventer op adem komen en werd achter de hand gehouden tussen Zwolle en Steenwijk. Op 19 april zou de brigade weer daadwerkelijk aan de strijd deelnemen in noordoost Groningen.
2. Voor dit hoofdstuk heb ik in hoofdzaak gebruik gemaakt van het alom en veel geciteerde boek van M.H.Huizinga, Maple Leaf Up, de Canadese opmars in Noord-Nederland april 1945, J. Niemeijer, Groningen 1980. 3. Meppel werd op 13 april bevrijd door het D-eskadron van de Manitoba Dragoons. Volgens hun War Diary zitten de Manitoba’s op die datum al in Duitsland. Ik volg de informatie van Stacey (op.cit).
4. Het kamp Westerbork werd bij toeval bevrijd en was niet als bevrijdingsobject in de plannen meegenomen. Op 12 april zaten daar nog 909 Joden die voor hun verraders op een eerder moment 7 keer 909 Nederlandse guldens hebben opgebracht. Met elke aanbreng verdienden ze zeven gulden.

Definitielijst

Brigade

Bestond meestal uit twee of meer Regimenten. Kon onafhankelijk of als een deel van een Divisie dienen. Soms waren ze deel van een Korps in plaats van een Divisie. In theorie bestond een Brigade uit 5.000 - 7.000 man.

Divisie

Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.

Infanterie

Het voetvolk van een leger (infanterist).