Concentratiekampen

Periode 4: september. 1939 – juni 1941

Toen Duitse troepen op 1 september 1939 Polen binnenvielen, begon de Tweede Wereldoorlog. Polen werd verdeeld tussen de Sovjets en de nazi’s. Het westen van Polen, aangeduid als de Gaue Danzig-Westpreußen en Wartheland (tot 1939 Warthegau genoemd), werd door de nazi’s geannexeerd en vervolgens gegermaniseerd. Grote aantallen Poolse intellectuelen werden opgesloten in de concentratiekampen, zodat zij geen verzet konden plegen tegen de nieuwe machthebbers. In het oosten ontwikkelde men het Generalgouvernement, waar Polen en joden - beide inferieur volgens de nazi’s - onderworpen zouden worden aan een strenge bezettingspolitiek. Het Generalgouvernement zou na de Duitse invasie van de Sovjet-Unie een belangrijke rol gaan spelen doordat de vernietigingskampen Belzec, Sobibor en Treblinka hier gesitueerd werden.

Alhoewel vernietigingskampen gedurende de periode 1939 tot juni 1941 nog niet opgezet waren - het eerste vernietigingskamp in Chelmno was operationeel vanaf 8 december 1941 - werd Auschwitz op 20 mei 1940 opgericht. Vooralsnog was Auschwitz een concentratiekamp en pas vanaf 16 augustus 1942 vonden er in Auschwitz II (Auschwitz-Birkenau) massavernietigingen plaats in de gaskamers. Dat de vernietigingskampen nog niet operationeel waren, betekende niet dat joden in het Derde Rijk nog in vrijheid konden leven. Steeds meer mannelijke joden werden gevangen gezet in de concentratiekampen, maar vrouwen en kinderen werden voorlopig nog gespaard. Nog steeds waren er plannen om joden te laten emigreren naar speciale locaties buiten de rijksgrenzen, zoals het Generalgouvernement, maar de oorlog maakte grootschalige emigratieplannen praktisch onmogelijk. Nieuwe, maar vooral moorddadige initiatieven kwamen pas van de grond toen de nazi’s de Sovjet-Unie binnenvielen.

Maar voordat de Sovjet-Unie binnengevallen werd, veroverden de nazi’s eerst diverse landen in het westen. Onder andere Nederland, België, Frankrijk en Denemarken werden in rap tempo door Duitsland veroverd. Er brak een nieuw stadium aan voor de concentratiekampen, want behalve gevangenen uit Duitsland en geannexeerde gebieden, kwamen nu ook grote aantallen gevangenen uit de veroverde landen terecht in de Duitse concentratiekampen. Bovendien werden in deze landen diverse soorten kampen opgericht. De meeste van deze kampen waren Polizeihaftlager, die onder het bevel van lokale bevelhebbers van de Sipo en SD stonden. Via de diverse Polizeihaftlager kwamen grote hoeveelheden gevangenen uiteindelijk terecht in de Duitse concentratiekampen. Aan het begin van de oorlog zaten er zo’n 25.000 mensen in de concentratiekampen, eind 1941 waren dit er inmiddels 60.000.

De buitenlandse gevangenen waren merendeels mensen die verzet hadden gepleegd tegen de Duitse bezetter, maar in Polen werd bijvoorbeeld ook een groot deel van de intelligentsia gearresteerd. In eerste instantie waren de concentratiekampen vooral belangrijk om de orde te herstellen en te handhaven binnen de bezette gebieden, maar uiteindelijk zouden Duitse politie- en veiligheidsdiensten ook in het buitenland iedereen arresteren die niet voldeed aan hun politieke, sociale en raciale normen. Er ontstond een uitgebreid systeem van diverse soorten kampen door heel Europa die tezamen een uiterst belangrijk machtsmiddel vormden om Europese burgers te onderdrukken.

Met het aanbreken van de Tweede Wereldoorlog ontstond er in Duitsland een steeds groter tekort aan arbeidskrachten. Veel arbeidsbekwame mannen deden dienst in het Duitse leger en hun plek moest vervangen worden. Naast buitenlandse dwangarbeiders werden concentratiekampgevangenen in steeds grotere mate ingezet om het tekort aan arbeidskrachten op te vullen. Gevangenen werden vooral in de oorlogsindustrie tewerk gesteld in werkplaatsen en fabrieken binnen of buiten de kampcomplexen. Om zoveel mogelijk economisch profijt te behalen uit de concentratiekampen en het gebruik van dwangarbeiders werd het Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt als onderdeel van de Reichsführung-SS in 1942 opgericht.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Toegangspoort van KZ Auschwitz I.
(Bron: Felix Dalberger)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
22-09-2005
Laatst gewijzigd:
29-10-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.