Concentratiekampen

Periode 5: juni 1941 - voorjaar 1944

Het Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt (SS-WVHA), opgericht in januari 1942, was één van de twaalf hoofdbureaus die vertegenwoordigd waren binnen de Reichsführung-SS, oftewel het overkoepelende bestuurlijke orgaan van de Schutzstaffel. Onder leiding van SS-Obergrüppenführer Oswald Pohl was dit bureau belast met diverse economische en administratieve zaken. Het SS-WVHA beheerde onder andere meerdere bedrijven en exploiteerde verschillende natuurlijke hulpbronnen. Dit hoofdbureau was tevens verantwoordelijk voor de inzet van dwangarbeiders binnen staats- en particuliere bedrijven. Ook de concentratiekampen waren vanaf de oprichting de verantwoordelijkheid van dit hoofdbureau. AMT D Konzentrationslagerwesen werd geleid door de voormalige Inspektor der Konzentrationslager Richard Glücks en ondergeschikt aan hem waren vier afdelingen met meerdere subafdelingen die allemaal de verantwoording droegen over een bepaalde taak binnen het systeem van concentratiekampen.

Nog voordat het Wirtschafts- und Verwaltungshauptamt werd opgericht, waren de Sicherheitspolizei en de Sicherheitsdienst opgegaan in een ander hoofdbureau van de SS, namelijk het Reichsicherheitshauptamt (RSHA). Terwijl het SS-WVHA verantwoordelijk was voor het bestuur van de concentratiekampen, was het RSHA verantwoordelijk voor de toelevering van gevangenen. Daarnaast was het RSHA belast met de organisatie van de Endlösung der Judenfrage, welke vanaf operatie Barbarossa radicale vormen aan zou nemen. In het spoor van de Duitse troepen elimineerden zogenaamde Einsatzgruppen op grote schaal joden, maar ook Sovjetcommissarissen en partizanen. Voor het eerst werden op grote schaal mannen, vrouwen en zelfs kinderen vermoord vanwege hun joodse identiteit. Alhoewel aangenomen wordt dat de Einsatzgruppen 1,5 miljoen slachtoffers ombrachten, bleek de moordmethode niet effectief genoeg. Tenslotte valt in de notulen van de Wannseeconferentie, waar vertegenwoordigers van de SS, de partij en de staat de eindoplossing van het joodse vraagstuk bespraken, te lezen dat in totaal 11 miljoen joden in aanmerking kwamen voor de eindoplossing van het joodse vraagstuk. Een snellere en effectievere manier om joden systematisch om te brengen vond men in de vernietigingskampen.

Al voor de Wannseeconferentie, om precies te zijn vanaf 8 december 1941, werden in kamp Chelmno in de Reichsgau Wartheland joden vergast door middel van gaswagens. Ze werden in de laadruimte gestopt en vervolgens vergast door de uitlaatgassen van de wagens. Na de Wannseeconferentie werden ook de vernietigingskampen Sobibor, Belzec en Treblinka opgezet in het kader van Aktion Reinhard, de uitroeiing van joden voornamelijk uit het Generalgouvernement. Ook twee bestaande concentratiekampen werden deels ingericht en uitgebreid als vernietigingskamp: Auschwitz en Majdanek. Nabij het concentratiekamp Auschwitz werd op 16 augustus 1942 een tweede kamp geopend, namelijk Auschwitz II of Auschwitz-Birkenau, dat gebruikt werd als locatie voor massavernietiging. In Majdanek begonnen de vergassingen in de herfst van 1942. In beide vernietigingskampen werden slachtoffers omgebracht door middel van vergassing met blauwzuur, afkomstig van het ongediertebestrijdingsmiddel Zyklon-B.

Terwijl de vernietigingskampen opgericht werden en hier op steeds grotere schaal joden omgebracht werden, bleven ook de concentratiekampen hun prominente rol in het Derde Rijk waarmaken. Met de inval van de Sovjet-Unie ontstond er weer een nieuwe toevoer aan gevangenen en ook vanuit andere veroverde landen bleef de aanvoer van niet-joodse gevangenen doorgaan. Joodse gevangenen werden vanuit concentratiekampen gedeporteerd naar vernietigingskampen. Steeds meer Außenlager werden opgericht in de buurt van productielocaties omdat gevangenen op steeds grotere schaal door het SS-WVHA werden ingezet als dwangarbeiders binnen de oorlogsindustrie. In de eerste acht maanden van 1943 stierven rond de 60.000 gevangenen van het totale aantal van 220.000 dat zich op dat moment in de concentratiekampen bevond.

Opmerkelijk is dat de omstandigheden voor niet-joodse gevangenen vervolgens tijdelijk relatief gezien beter werden in sommige concentratiekampen. Het beleid ‘Vernichtung durch Arbeit’ (vernietiging door arbeid) werd tijdelijk opgeschort. Men zag in dat men de oorlogsindustrie alleen draaiende kon houden door gevangenen redelijk te behandelen. In Auschwitz, dat zowel een concentratie- als vernietigingskamp was, waren deze verbeterde levensomstandigheden van invloed op de hoeveelheid joodse gevangenen die omgebracht werden. Door de verbeterde levensomstandigheden daalde het sterfteaantal in het concentratiekamp en konden hier dus minder mensen geplaatst worden. Arbeidsgeschikte joodse gevangen werden vervolgens niet geplaatst in het concentratiekamp van Auschwitz, maar werden direct omgebracht in het vernietigingscomplex Auschwitz-Birkenau. Op andere locaties werden arbeidsgeschikte joodse gevangenen nog steeds ingezet als dwangarbeiders. Hun arbeidsomstandigheden waren uitermate slecht en doordat grote aantal joden hierdoor omkwamen, maakte onmenselijk zware dwangarbeid voor joden net zo goed deel uit van de Endlösung als de gaskamers. Aan de relatief gunstige omstandigheden voor niet-joden in bepaalde concentratiekampen zou echter zeer spoedig een einde komen.

Definitielijst

Endlösung
Eufemistische term, letterlijk eindoplossing, waarbij met oplossing bedoeld werd de oplossing voor het Jodenprobleem zoals dat door de nationaal-socialisten was geconstateerd. De Endlösung zou uiteindelijk vorm krijgen in de pogingen van de nazi's om het gehele Joodse volk in Europa uit te roeien in speciaal daarvoor ingerichte vernietigingskampen.
Generalgouvernement
Dat deel van het Poolse gebied dat sinds september 1939 door de Duitsers was bezet. Was een autonoom deel van Grossdeutschland. In augustus 1941 werd Oost-Galicië aan het Generalgouvernement toegevoegd. Het werd door uitsluitend Duitsers bestuurd onder leiding van Generalgouverneur Hans Frank. Het zou uiteindelijk een volwaardige Duitse provincie moeten worden bevolkt door Duitse kolonisten.
RSHA
Reichssicherheitshauptambt. De centrale inlichtingen en veiligheidsdienst van het Derde Rijk
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.
vernietigingskamp
Kamp waar tijdens de Tweede Wereldoorlog grote groepen mensen (voornamelijk Joden en zigeuners) door de SS werden geliquideerd door middel van vergassing. Auschwitz, Treblinka en Majdanek zijn drie voorbeelden van vernietigingskampen.
Zyklon-B
Het gifgas dat in de Duitse vernietigingskampen systematisch werd toegepast om voornamelijk joden te vermoorden.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Oswald Pohl, leider van het SS-WVHA.


Crematorium in KZ Majdanek.
(Bron: USHMM)


Außenlager Gusen, behorende tot KZ Mauthausen.
(Bron: USHMM)


Gevangenen van KZ Dachau aan het werk in een munitiefabriek van de SS.
(Bron: KZ Gedenkstaette Dachau)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
22-09-2005
Laatst gewijzigd:
29-10-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.