Concentratiekampen

De bevrijding

De eerste kampen die bevrijd werden, bevonden zich in het oosten. Deze kampen werden bevrijd door het Rode Leger, maar vaak troffen zij vrijwel verlaten kampcomplexen aan. Toen Auschwitz op 27 januari 1945 bevrijd werd, trof men daar slechts 7.650 gevangen aan. Een schamel aantal in vergelijking met bijvoorbeeld augustus 1944 toen hier nog 105.168 mensen gevangen zaten. De dodenmarsen en transporten naar het westen hadden ervoor gezorgd dat het merendeel van de nog levende gevangenen zich in de westelijke concentratiekampen bevonden, die bevrijd werden door de Britten en de Amerikanen. Het eerste concentratiekamp dat de westelijke geallieerden aantroffen was het concentratiekamp Natzweiler-Struthof in de Elzas, binnen de huidige Franse grenzen. Toen men op 23 november 1944 het kamp ontdekte, was het verlaten, want op 22 september waren alle gevangenen door de SS geëvacueerd. Pas binnen de grenzen van het tegenwoordige Duitsland trof men de eerste concentratiekampen aan, waar men oog in oog kwam te staan met de gruwelijkheden die nazi-Duitsland tot nog toe redelijk verborgen had kunnen houden.

Het eerste kamp waar de westelijke geallieerden in Duitsland op grote gruwelijkheden stuitten, was een Außenlager van KZ Buchenwald en bevond zich in het stadje Ohrdruf. In het kamp hadden gevangenen onder slechte omstandigheden speciale bouwprojecten moeten uitvoeren voor Amtsgruppe C (Bauwesen) van het SS-WVHA, waaronder de bouw van een nieuw hoofdkwartier voor de Führer. In maart 1945 bevonden zich nog 13.736 gevangenen in het kamp, maar vervolgens werden grote aantallen gevangenen op dodenmarsen naar Bergen-Belsen en Buchenwald gestuurd. Het waren manschappen van de 4th Armoured Division van Pattons Third Army die het kamp op 4 april ontdekten. Bij het betreden van het kamp trof men als eerste ongeveer 35 lijken aan van gevangenen die waren neergeschoten door hun kampbewakers. In het kamp bleken ook nog een aantal levende, maar hevig verzwakte gevangenen in de barakken achtergebleven te zijn. Naast de lijken die men in het kamp aantrof, ontdekte men ook de resten van verbrande lijken. Aangezien dit kamp niet beschikte over een crematorium werden de stoffelijke overschotten van zo’n 3.000 gevangenen begraven in massagraven. Om de sporen van de grote sterfte uit te wissen hadden kampbewakers kort voor de bevrijding van het kamp de massagraven gedolven en de stoffelijke resten getracht te verbranden. Men was er echter in alle haast niet in geslaagd om alle lijken volledig te verbranden en de geallieerden troffen dan ook nog de half verkoolde lichamen aan op brandstapels van spoorwegbielzen.

Op 12 april bezochten de Amerikaanse generaals Dwight Eisenhower en George Patton het kamp. Beide generaals waren hevig geschokt door wat ze hier aantroffen. Patton, een door de strijd geharde oorlogsveteraan, moest overgeven van de stank die vrijkwam van de lijken. Eisenhower schreef in zijn memoires het volgende over zijn bezoek aan het kamp in Ohrdurf.

“The same day, I saw my first horror camp. It was near the town of Gotha. I have never felt able to describe my emotional reactions when I first came face to face with indisputable evidence of Nazi brutality and ruthless disregard of every shred of decency. Up to that time I had known about it only generally or through secondary sources. I am certain, however that I have never at any other time experienced an equal sense of shock.”

In een boodschap aan General George Marshall, het hoofd van de Joint Chiefs of Staff in Washington, schreef Eisenhower op 15 april dat hij bewust een bezoek aan het kamp gebracht had. Hij wilde de gruwelijkheden van de concentratiekampen uit de eerste hand vernemen, zodat hij bewijsmateriaal had wanneer in de toekomst deze gruwelijkheden werden afgedaan als geallieerde propaganda. Niet alleen de vele ooggetuigen vormden bewijsmateriaal voor de toekomst, geallieerde fotograven en filmploegen legden de verschrikkingen die aangetroffen werden in de verschillende kampen ook vast op foto en film. Van de filmbeelden maakte Hollywood-regisseur George Stevens een compilatie die vertoond werd als bewijsmateriaal tijdens het proces van Neurenberg. De filmbeelden en foto’s verschenen ook op televisiezenders en in de kranten, zodat ook het thuisfront geconfronteerd werd met de stapels uitgemergelde lijken.

De afschuwelijke taferelen in het relatief kleine kamp in Ohrdruf vormden nog maar het begin van wat men zou aantreffen in de concentratiekampen van nazi-Duitsland. Op 11 april werden door de Amerikaanse troepen zowel Buchenwald als Mittelbau-Dora ontdekt. Buchenwald werd bevrijd door eenheden van de 4th Armoured Division. In het kamp trof men ook weer grote aantallen lijken van uitgemergelde gevangenen aan, maar men deed ook een andere lugubere ontdekking: de huid van gevangenen was verwerkt om hier lampenkappen, boekenkaften en handtassen van te maken. Patton verplichtte een duizendtal bewoners van het vlakbij gelegen stadje Weimar om ooggetuige te zijn van de verschrikkingen van het kamp. Hoogstwaarschijnlijk was het voor deze mannen en vrouwen voor het eerst dat ze het kamp betraden en dat ze uitdrukkelijk werden geconfronteerd met de misdrijven van de voormalige machtshebbers van hun land.

In Mittelbau-Dora en enkele Außenlager van dit concentratiekamp waren gevangenen tewerkgesteld in grote ondergrondse fabrieken, waar onder andere de V-1 en V-2, vliegende bommen en raketten die als vergelding dienden voor de geallieerde bombardementen op Duitse steden, geproduceerd werden. Men trof hier maar weinig levende gevangenen aan, maar duidelijk werd dat in deze ondergrondse fabrieken alleen maar gewerkt en gestorven werd. Men kwam tot de ontdekking dat de Duitse oorlogsindustrie sterk afhankelijk was van dwangarbeid. Tijdens het proces van Neurenberg werd Fritz Sauckel, die als Generalbevollmächtiger für den Arbeitseinsatz verantwoordelijk was voor de inzet van dwangarbeiders, ter dood veroordeeld. Albert Speer, die als Rijksminister voor Bewapening en Munitie het brein was achter de Duitse oorlogsindustrie, werd niet ter dood veroordeeld, maar werd veroordeeld tot 20 jaar gevangenisstraf.

In de film die tijdens het proces van Neurenberg werd vertoont, was het beeld van een bulldozer die in Bergen-Belsen stapels lijken verplaatste misschien wel het meest confronterend en luguber. Het waren niet de nazi’s die op deze onterende wijze een bulldozer gebruikten om lijken te ruimen, maar de Britten die Bergen-Belsen op 15 april bevrijdden. Het was het eerste kamp dat door de Britten bevrijd werd. De inzet van een bulldozer was echter uiterst begrijpelijk want in het kamp werd het schokkende aantal van 10.000 met tyfus geïnfecteerde lijken aangetroffen. Om verdere verspreiding van ziekten te voorkomen dienden deze lijken direct begraven te worden, maar het was onmogelijk om dit in korte tijd te realiseren. Het moeilijke besluit werd genomen om een bulldozer in te zetten die grote stapels lijken in één keer verplaatste in een massagraf. In de nabijheid van het kamp vond men ook open kuilen aan met daarin duizenden lichamen in verre staat van ontbinding. Naast het grote aantal doden trof men in Bergen-Belsen tevens 40.000 in leven zijnde gevangenen aan. De meeste bevonden zich in een verre staat van uitputting als gevolg van langdurige ondervoeding en uithongering. Velen leden aan tyfus, tuberculose of dysenterie en ook na de bevrijding van het kamp stierven nog eens 13.000 gevangenen zonder dat de Britse medici daar iets aan konden doen.

Het laatste concentratiekamp dat de Amerikanen ontdekten was Dachau: het eerste nazi-concentratiekamp dat als basis gediend had voor alle concentratiekampen. Toen de Amerikanen op 29 april het concentratiekamp binnentraden verliep dit niet zonder slag of stoot. Toen SS-bewakers in een wachttoren het vuur openden op de gevangenen openden de Amerikanen het vuur op de wachttoren. Toen de SS’ers zich overgaven werden zij geëxecuteerd. Ook elders in het kamp vond een ware klopjacht plaats op de kampbewakers, waarbij gevangenen wraak namen op hun voormalige beulen. Het zal niemand verbaasd hebben dat in Dachau weer grote hoeveelheden lijken en uitgemergelde levende gevangenen aangetroffen werden. Hier waren besmettelijke ziekten uitgebroken en kwamen tussen de tijd van de bevrijding van het kamp en juni nog eens 2.466 gevangenen om.

Nadat de concentratiekampen bevrijd waren, de grote hoeveelheden lijken waren begraven en de quarantaine, ingesteld vanwege de uitgebroken besmettelijke ziekten, was opgeheven, werden veel kampen door de geallieerden opnieuw gebruikt als detentiecentra. Dachau werd bijvoorbeeld gebruikt als detentiecentrum voor gevangen genomen SS’ers en de Sovjets gebruikten gedurende de periode 19445-1950 het terrein van Buchenwald als interneringskamp voor onder andere voormalige NSDAP-leden. Aan de ellende in Buchenwald kwam hierdoor nog geen eind want van de ongeveer 28.000 Sovjetgevangenen die hier verbleven, kwamen er meer dan 7.000 om. Andere concentratiekampen, zoals Bergen-Belsen, werden volledig opgeruimd door de geallieerden om een definitief einde te maken aan de hardnekkige tyfusepidemie. Veel voormalige concentratiekampen in Duitsland en andere westerse landen werden spoedig ingericht als monument en herinneringscentrum.

Definitielijst

Arbeitseinsatz
Gedwongen tewerkstelling in Duitsland. Circa 11 miljoen Europese burgers werden in dit kader opgeroepen om dwangarbeid te verrichten in het Derde Rijk. Niet te verwarren met de Arbeidsdienst, een organisatie opgericht als nationaal-socialistisch vormingsinstituut voor Nederlandse jongeren.
Führer
Duits woord voor leider. Hitler was gedurende zijn machtsperiode de führer van nazi-Duitsland.
geallieerden
Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, Italië en Japan gedurende WO 2.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
proces van Neurenberg
Proces in 1946 van een geallieerd militair tribunaal tegen de belangrijkste vertegenwoordigers van het Nazi regime. Zij stonden als oorlogsmisdadigers terecht.
propaganda
Vaak misleidende informatie die gebruikt wordt om aanhangers / steun te winnen. Vaak gebruikt om ideele en politieke doelen te verwezenlijken.
Rode Leger
Leger van de Sovjetunie.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Eisenhower bezoekt kamp Ohrdruf.
(Bron: USHMM)


Het opruimen van de vele lijken in Bergen-Belsen.


Massagraf in Bergen-Belsen.
(Bron: USHMM)

Bekijk video
Bekijk video

Gruwelijke beelden van de bevrijding van de concentratiekampen in Duitsland.
(Bron: Encyclopedia Britannica)


Lijken voor het crematorium van Dachau.
(Bron: USHMM)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
22-09-2005
Laatst gewijzigd:
29-10-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.