Concentratiekampen

Opbouw van een concentratiekamp

Terwijl het lastig is om een algemeen geldende beschrijving te geven van de leefomstandigheden gedurende de periode 1933-1945 in de concentratiekampen, is het vrij eenvoudig om de opbouw van een concentratiekamp onder woorden te brengen. Een kampterrein was verdeeld in verschillende zones, de zogenaamde Felder (velden) en Blocks (blokken). Dit systeem maakte een uitbreiding van het kamp zeer gemakkelijk. Een concentratiekampcomplex was niet slechts een verzameling houten barakken, maar na de volledige voltooiing bestond deze bijvoorbeeld uit werkplaatsen, fabriekshallen, landbouwgronden, verwarmingsfaciliteiten, SS-kazernes en kantoren, een kantine, lazaretten,een gevangenis en een crematorium. Daarnaast was in sommige kampen onder andere ook een bordeel of een bioscoop te vinden. Met name de vernietigingskampen, maar ook enkele concentratiekampen, waren aangesloten op het spoorwegnetwerk en hadden een eigen stationscomplex. Al met al was een concentratiekampcomplex een heuse stad waarin soms vele duizenden mensen, personeel en gevangenen, waren ondergebracht.

Sinds de oprichting van KZ Dachau in 1933 was de basis van de opbouw van alle concentratiekampen vrijwel gelijk. We zullen dan ook de opbouw van KZ Dachau nader toelichten. De basis van KZ Dachau was de Lagerstraße, de kampstraat, die als een strakke lijn het volledige concentratiekamp doorsneed. De Lagerstraße werd aan beide zijden geflankeerd door Wohnbaracken, oftewel de barakken waarin de gevangenen verbleven, voornamelijk om te slapen. De Lagerstraße liep aan het ene eind uit op de Appellplatz, de appelplaats waar gevangenen zich elke ochtend en avond dienden te verzamelen. Aan het andere eind van de Lagerstraße bevonden zich de Desinfektionbaracke en de Plantage. In de Desinfektionbaracke werden gevangenen gedesinfecteerd om de verspreiding van besmettelijke ziekten te voorkomen. Op de plantage werden door de gevangenen gewassen gekweekt. Enerzijds voorzag de plantage in de voedselvoorziening van het kamp en anderzijds was het een plek waar gevangenen aan het werk gezet konden worden. Ook hier vond de arbeid plaats onder extreme omstandigheden.

Ondergebracht in bepaalde barakken waren de kantine en een Tottenkamer, het mortuarium. Daarnaast waren bepaalde barakken aangewezen als Strafblöcke of Revierbaracken. In de Strafblöcke verbleven gevangenen die gestraft waren omdat ze bijvoorbeeld getracht hadden te ontsnappen. In de Revierbaracken werden zieke en gewonde ondergebracht om hier een schamele medische verzorging te krijgen. Gelegen aan de appelplaats waren de Wirtschaftsgebäude, waaronder de keuken, de wasruimte en het magazijn, en de Bunker, oftewel de kampgevangenis.

Buiten het eigenlijke concentratiekamp, maar binnen de grenzen van het volledige kampcomplex bevonden zich in Dachau diverse andere gebouwen: het crematorium, het kantoor van de kampcommandant, de onderkomens voor de kampbewakers en het officiersverblijf. Daarnaast bevond zich hier een grote werkplaats van de Deutsche Ausrustingswerke waar gevangenen kleding en meubels vervaardigden.

Het kamp was omheind met een muur en een prikkeldraadhek. Op een aantal plaatsen waren wachttorens geplaatst langs de kampomheining. Hiermee komen we op de vraag in hoeverre concentratiekampen voor de buitenwereld verborgen waren. Na de oorlog beweerden vele Duitse burgers dat ze zich niet bewust waren van de vele verschrikkingen die hadden plaatsgevonden binnen de concentratie- en vernietigingskampen. “Ich habe es nicht Gewußt” was een vaak uitgesproken zin, waarmee bedoeld werd dat men niet of nauwelijks op de hoogte was van de vele afschuwelijke daden die in opdracht van hun leiders uitgevoerd waren. Alhoewel het grootste verwijt is dat men geweten moest hebben van de vernietiging van 5,1 tot 6 miljoen joden, beperken we ons in dit artikel op de vraag of men geweten moet hebben van de verschrikkelijke omstandigheden in de concentratiekampen en dus niet in de vernietigingskampen.

Ten eerste kunnen we stellen dat het bestaan van de concentratiekampen absoluut geen geheim was. Heinrich Himmler gaf bijvoorbeeld zelfs een persconferentie toen het KZ Dachau geopend werd en hierover verschenen ook berichten in de kranten. Dat de omstandigheden er slecht waren, was ook geen geheim. Concentratiekampen dienden in de beginjaren van Hitlers machtsperiode namelijk juist een afschrikwekkende werking te hebben, zodat politieke tegenstanders zich aanpasten aan de nazi’s om niet gevangen gezet te worden. Ook werden de meeste gevangenen voor de oorlogsjaren nog vrijgelaten na het verstrijken van bepaalde termijn. Alhoewel het spreken in het openbaar over de negatieve aspecten van het gevangenschap in een concentratiekamp verboden was, zullen oud-gevangenen er zeker over gesproken hebben. Na het aanbreken van de oorlog kwamen gevangenen alleen bij hoge uitzondering vrij uit de concentratiekampen en konden zij dus niet vertellen over de afschuwelijke omstandigheden. Toen er steeds meer Außenlager en -kommando’s ontstonden kwamen gevangenen in steeds grotere mate buiten de kampen en burgers buiten de muren van het concentratiekamp zullen toen zeker regelmatig een blik hebben opgevangen van de uitgemergelde gevangenen.

Het volgende is echter zeker: gedurende het bestaan van de concentratiekampen werden burgers slechts bij hoge uitzondering toegelaten binnen de concentratiekampen en er werden door de nazi’s praktisch geen foto’s en filmopnamen gemaakt van de concentratiekampen. Vanaf de buitenkant konden burgers bovendien meestal weinig tot niks zien van de levensomstandigheden in de concentratiekampen. De omheining door middel van muren, de meestal enigszins afgezonderde locatie en de strenge bewaking maakten van een concentratiekamp een hermetisch afgesloten complex, grotendeels verborgen voor de buitenwereld. Alhoewel meerdere argumenten aantonen dat de omstandigheden in de concentratiekampen bekend waren bij burgers, zijn er dus ook meerdere argumenten die het tegendeel beweren. Het bestaan van de concentratiekampen en hun doelstelling was bekend en ook wist men ongetwijfeld dat het verblijf in een concentratiekamp zeker geen pretje was. Het is betwistbaar of men wist dat er gedurende de oorlogsjaren grote aantallen gevangenen omkwamen in de concentratiekampen en dat de levensomstandigheden drastisch verslechterden. De regering, de SS en het nazi-propaganda-apparaat deden er in elk geval veel moeite om zo min mogelijk prijs te geven over de verschrikkingen die plaatsvonden in hun concentratiekampen.

Definitielijst

nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
propaganda
Vaak misleidende informatie die gebruikt wordt om aanhangers / steun te winnen. Vaak gebruikt om ideele en politieke doelen te verwezenlijken.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Luchtfoto van KZ Dachau, genomen na de bevrijding.
(Bron: www.mazal.org)


Plattegrond van KZ Dachau.
(Bron: Go2War2.nl)


Wachttoren, omheining en SS-ziekenhuis in KZ Auschwitz I.
(Bron: Felix Dalberger)


Houten barakken in KZ Majdanek.
(Bron: Felix Dalberger)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
22-09-2005
Laatst gewijzigd:
29-10-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.