Concentratiekampen

Nawoord

Ter afsluiting van dit artikel komen we terug op de visie van filosofe Hannah Arendt. Zij noemt concentratiekampen onontbeerlijk voor het bestaan van een totalitaire staat. Volgens haar staat of valt een totalitaire staat met het bestaan van concentratie- en vernietigingskampen. Verder noemt ze deze kampen het “eigenlijke centrale instituut van het totale macht- en bestuursapparaat”. We vroegen ons in dit artikel af in hoeverre en waarom concentratiekampen daadwerkelijk een belangrijk fundament vormden van het Derde Rijk. Inmiddels kennen we de rol van de concentratiekampen binnen het Derde Rijk en weten we op welke wijze deze rol veranderde. Gedurende de periode 1933-1945 hadden de concentratiekampen een verschillende rol op zowel politiek, sociaal, raciaal en economisch gebied.

Politiek gezien waren de concentratiekampen een belangrijk middel om de totale macht te grijpen en om deze macht voort te kunnen blijven zetten. Niet alleen politieke opponenten, zoals leden van de Duitse socialistische en communistische partij, werden opgesloten in de concentratiekampen, maar ook verzetsstrijders uit binnen- en buitenland werden door gevangenneming op grote schaal uitgeschakeld. Het voortbestaan van het Derde Rijk werd hierdoor gegarandeerd en allerlei vormen van verzet werden effectief bestreden.

Sociaal gezien namen de concentratiekampen vanaf omstreeks 1935/1936 een steeds belangrijke positie in. Hitlers Weltanschauung, de wijze waarop hij aankeek tegen de maatschappij, vormde hiervoor de basis. Sociaal ongewenste personen, zoals homoseksuelen, prostituees, zwervers en langdurig werklozen werden op steeds grotere schaal ingerekend en voor lange tijd opgesloten in een concentratiekamp. Op deze manier werd de Duitse samenleving aangepast aan de normen en waarden van het nationaal-socialisme.

Vanaf de Kristallnacht in 1938, maar vooral sinds omstreeks 1942, kregen concentratiekampen niet alleen een rol op politiek en sociaal gebied, maar werden het ook middelen die het raciale beleid van de nazi’s nader vorm gaven. Voornamelijk de joden, maar bijvoorbeeld ook zigeuners, werden raciaal gezien als inferieur en als een smet binnen de Duitse samenleving die moest bestaan uit volwaardige ariërs. Terwijl concentratiekampen eerst onder de joodse gemeenschap angst moesten zaaien, zodat joden werden gemotiveerd werden om vanuit Duitsland te emigreren, was dit beleid enkele jaren later steeds meer gericht op de fysieke vernietiging van joden. De concentratiekampen Auschwitz en Lublin-Majdanek werden deels ingericht als vernietigingskampen, waar joden systematisch werden omgebracht. Maar ook in de gewone concentratiekampen overleden tot het einde van de oorlog, en zelfs nog daarna, grote aantallen joden. Ze werden omgebracht simpelweg vanwege de rassenleer van de nazi’s die bepaalde dat joden inferieur waren.

Tot slot hadden de concentratiekampen een belangrijke economische rol binnen de samenleving van de nazi’s. Terwijl Duitse mannen op grote schaal naar het front gezonden werden, moesten hun arbeidsplaatsen binnen de oorlogsindustrie ingevuld worden. De grote hoeveelheid gevangenen in de concentratiekampen vormden hiervoor een uiterst belangrijk potentieel. Sinds het aanbreken van de oorlog werden concentratiekampgevangenen op steeds grotere schaal ingezet als dwangarbeiders. De arbeidsomstandigheden waren uiterst ellendig en regelmatig gingen arbeid en massavernietiging samen. Onder het mom van ‘Vernichtung durch Arbeit’ werden grote aantalen concentratiekampgevangenen als dwangarbeiders de dood in gestuurd.

De politieke, sociale, raciale en economische rol van de concentratiekampen maakten van deze instituten een zeer belangrijke basis van de nationaal-socialistische staat. Net als bijvoorbeeld het propaganda-apparaat, het politiesysteem en niet te vergeten de persoon Adolf Hitler zelf, stonden de concentratiekampen aan de basis van het nationaal-socialistische regime en vormden ze een onontbeerlijk onderdeel daarvan. Hannah Arendt noemde concentratiekampen het eigenlijke centrale instituut van het totale macht- en bestuursapparaat en dit valt volledig te beamen, al moeten we het belang van bijvoorbeeld propaganda ook niet vergeten. Aan de hand van de diverse rollen van de concentratiekampen, kunnen we stellen dat het systeem van concentratiekampen inderdaad één van de belangrijkste fundamenten was van het Derde Rijk. De concentratiekampen waren een belangrijk middel in de verwezenlijking van de gruwelijke doelen van de nationaal-socialisten, en vormen tegenwoordig een belangrijke waarschuwing uit de geschiedenis.

Wanneer er binnen een staat op concentratiekampen lijkende instituten opgericht worden, betekent dit dat er mensenrechten in het gedrang zijn. Binnen een gezonde democratische maatschappij, passen geen instituten die er enkel op gericht zijn om individuele vrijheden te beperken en om mensen te onderdrukken. Helaas kon deze waarschuwing uit de geschiedenis niet voorkomen dat er ook na de Tweede Wereldoorlog concentratiekampen opgericht werden. Zo reageerden mensen bijvoorbeeld geschokt toen er in 1992 beelden op televisie verschenen van een Servisch concentratiekamp waarin Kroaten onder erbarmelijke omstandigheden opgesloten werden. Weliswaar verschilde de opzet van deze concentratiekampen, maar de ellende was hetzelfde. Het is de ellende van de slachtoffers van nazi-Duitsland die we jaarlijks herdenken, maar herdenken alleen is niet voldoende. We moeten ons ervoor blijven behoeden dat concentratiekampen nooit of te nimmer meer opgericht worden, zodat de vele doden in de concentratiekampen van nazi-Duitsland niet helemaal voor niks gestorven zijn.

Definitielijst

nationaal-socialisme
Een door Hitler opgestelde politieke ideologie, die gebaseerd was op de superioriteit van het Germaanse ras, het leidersprincipe en een fel nationalisme dat gevoed werd door de harde Vrede van Versailles. Het Nationaal-socialisme was anti-democratisch en racistisch. De leer werd uitgewerkt in Mein Kampf en georganiseerd in de NSDAP. Het Nationaal-socialisme vormde van 1933-1945 het fundament van het totalitaire Hitler-Duitsland.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
propaganda
Vaak misleidende informatie die gebruikt wordt om aanhangers / steun te winnen. Vaak gebruikt om ideele en politieke doelen te verwezenlijken.
rassenleer
De Duitsers maakten onderscheid tussen mensen op grond van ras.
socialisme
Politieke ideologie die streeft naar geen of geringe klassenverschillen. Produktiemiddelen zijn in handen van de staat. Ontstaan als reactie op het kapitalisme. Karl Marx probeerde het socialisme wetenschappelijk te onderbouwen.

Bronnen

- MAGRY, K., '40~'45 Toen & Nu nr. 89 - Bergen-Belsen, Soest, Uitgeverij Quo Vadis.
- MOLLO, A., '40~'45 Toen & Nu nr. 27, Amstelveen, Tijl Periodieken.
- DISTEL, B., Zur Rolle und Struktur der nationalsozialistischen Konzentrationslager (link)
- LANZMANN, C., SHOAH, Les Films Aleph, 1985
- Microsoft Encarta Naslagbibliotheek (cd-rom), Winkler Prins, 2003.
- www.jewishvirtuallibrary.org
- www.jewishgen.org
- www.shoa.de
- www.keom.de/denkmal
- www.dhm.de
- www.documentatiegroep40-45.nl/dwangarbeid
- motlc.learningcenter.wiesenthal.org
- www.idgr.de/texte/dokumente/justiz/auschwitz-urteil
- de.wikipedia.org
- en.wikipedia.org

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Herdenken in Auschwitz.
(Bron: Felix Dalberger)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
22-09-2005
Laatst gewijzigd:
29-10-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.