Concentratiekampen

Ontstaansgeschiedenis van concentratiekampen

De geschiedenis van de concentratiekampen begint op twee locaties, gedurende twee afzonderlijke conflicten vlak voor het begin van de 20ste eeuw. In 1895 ontstond er op eiland Cuba een burgeropstand tegen het Spaanse bewind. De Spaanse heerschappij trad hard op om guerrilla-activiteiten tegen hun gezag te voorkomen. Er werden concentratiekampen opgericht waarin gevangenen wreed behandeld werden. De ellendige toestanden in deze kampen werden opgemerkt door de Amerikaanse pers die hieraan veel ruchtbaarheid gaven. De Amerikanen besloten in te grijpen tegen het nationalistische Spaanse regime en zo vormden de concentratiekampen mede de oorzaak van de Spaans-Amerikaanse Oorlog (1898).

Een jaar later kwamen boeren uit de Transvaalse Republiek en de republiek Oranje Vrystaat (tegenwoordig Zuid-Afrika) in opstand tegen de Britse bezetters. Deze oorlog zou de geschiedenisboeken ingaan als de Tweede Boerenoorlog en duurde van 1899 tot 1902. In deze Boerenrepublieken werden door de Britten eveneens concentratiekampen opgericht waarin vrouwen, kinderen, bejaarden en andere non-combattanten werden geÔnterneerd om te voorkomen dat zij de strijdende Boeren met levensmiddelen, inlichtingen en dergelijke zouden bijstaan. De Britse concentratiekampen werden inefficiŽnt bestuurd en de hygiŽnische omstandigheden waren slecht. Als gevolg van de erbarmelijke levensomstandigheden en de wrede behandeling kwamen ruim 1.600 mannen, ruim 4.000 vrouwen en meer dan 22.000 kinderen om het leven. Deze wantoestanden leidden tot grote verontwaardiging in de gehele wereld, waaronder in Groot-BrittanniŽ zelf.

Vanaf 1918 werden door het communistische bewind onder leiding van Vladimir I. Lenin de eerste concentratiekampen in de Sovjet-Unie opgericht. Onder het regime van Joseph V. Stalin werden concentratiekampen verder ontwikkeld tot een belangrijk machtsinstrument. In 1930 werd de Goelag opgericht, wat de Russische afkorting was voor ĎHoofddirectoraat voor Correctie Werk Kampen & Koloniesí. De Goelag was een onderdeel van de NKVD, de geheime dienst van de Sovjet-Unie, en beheerde een groot aantal concentratiekampen, vooral in SiberiŽ. De naam Goelag wordt geregeld gebruikt als aanduiding voor dergelijke kampen. Stalin gebruikte de kampen om mensen in op te sluiten die om welke reden dan ook verwijderd dienden te worden uit de samenleving. Onder andere politieke opponenten, religieuzen, klassevijanden (bijvoorbeeld adellijken) en criminelen belandden in grote aantallen in de Goelags. Ook bijvoorbeeld de latere Maarschalk van de Sovjet-Unie Konstantin K. Rokossovsky zat tot 1940 in een Goelag. Maar ook bepaalde volkeren die de Russificatie in de weg stonden, zoals Baltische volkeren en West-OekraÔners, werden gevangen gezet in deze kampen. Na de Tweede Wereldoorlog werden veel krijgsgevangenen gedeporteerd naar de Goelags. Pas na de dood van Stalin in 1953 werd het Sovjet-kampsysteem langzaamaan afgebroken. De Goelag werd in 1960 officieel ontbonden en de nog bestaande kampen werden overgedragen aan het in 1953 opgerichte Comitť voor Staatsveiligheid, de KGB.

De concentratiekampen van bovenstaande regimes nemen in de geschiedschrijving een veel minder prominente plek in dan de concentratiekampen van nazi-Duitsland. Het verder vergelijken van de wijze waarop concentratiekampen dienst deden in verschillende landen en tijdens verschillende perioden past echter niet in de opzet van dit artikel. Nu we een algemeen beeld hebben over de betekenis en ontstaansgeschiedenis van concentratiekampen in zijn algemeenheid zullen we ons verder richten op de geschiedenis van de concentratiekampen van nazi-Duitsland.

Definitielijst

Goelag
Officieel de naam van de overheidsinstantie verantwoordelijk voor het beheer van de werkkampen van de Sovjet-Unie, maar vaker gebruikt als benaming voor deze kampen. De kampen bevonden zich in het Russische noordpoolgebied en waren een belangrijk onderdeel van het systeem van Sovjetrepressie. Gevangenen waren vaak vermeende tegenstanders van het regime. Van 1929 tot Stalins dood in 1953 werden 18 miljoen Sovjetburgers afgevoerd naar de Goelag, geschat wordt dat 4 Ĺ miljoen gevangenen hier stierven.
Maarschalk
Hoogste militaire rang, legeraanvoerder.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
NKVD
Benaming van de veiligheidsdienst van de Sovjetunie ten tijde van WO II.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Vrouwen en kinderen in een concentratiekamp tijdens de Boerenoorlog in Zuid-Afrika.
(Bron: National Army Museum)


Gevangenen komen aan in een goelag in de Sovjet-Unie.


De ingang naar een Goelag in de jaren '50, met boven de poort: "werk in de USSR is een zaak van eer, glorie, trots en heldenmoed".

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
22-09-2005
Laatst gewijzigd:
18-03-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.