Opkomst van het Derde Rijk

Het ergste moest echter nog komen. De laatste maand van de oorlog verliep zeer chaotisch. Een rebellie van matrozen in Kiel sloeg over naar het hele land. Na de Oktoberrevolutie in Rusland, kende Duitsland zijn Novemberrevolutie. Overal in het land ontstonden, in navolging van de sovjets in Rusland, raden waarin arbeiders en soldaten zetelden. Zij namen de controle over in de meeste Duitse steden. Terwijl iedereen naar verklaringen en schuldigen zocht voor de nederlaag, breidde de geest van de revolutie zich steeds verder uit. De radicale communisten leken de macht te grijpen. Om dit te vermijden werd op 9 november de republiek onder leiding van de socialist Friedrich Ebert uitgeroepen. Von Hindenburg kon keizer Wilhelm II overtuigen om in het belang van Duitsland af te treden, omdat hij vreesde dat de geallieerden niet met de keizer zouden willen onderhandelen. Met tegenzin ging Wilhelm akkoord en hij vertrok naar zijn ballingsoord in Nederland. Daarna kwam de hardste klap: de vredesvoorwaarden waarmee Duitsland akkoord moest gaan.

Met elk van de Centrale mogendheden werd een afzonderlijk verdrag afgesloten. Het verdrag van Versailles bepaalde de vredesvoorwaarden voor Duitsland. En die waren zeer zwaar. Duitsland verloor Elzas-Lotharingen aan Frankrijk en Eupen-Malmédy-Moresnet aan België. De linkeroever van de Rijn werd door de geallieerden bezet en de Rijnzone gedemilitariseerd. Het Saarland werd voor vijftien jaar onder de hoede van de pas opgerichte Volkenbond geplaatst, waarna het zelf zijn lot zou kunnen bepalen. In het oosten werd het verdrag van Brest-Litovsk geannuleerd en verloor Duitsland de corridor van Danzig aan Polen en het Memelgebied, dat uiteindelijk bij Litouwen zou ingelijfd worden. Alle Duitse overzeese gebieden werden onder mandaat van de Volkenbond geplaatst en zo verdeeld onder onder andere Groot-Brittannië, Frankrijk en België. Het Duitse leger werd tot een politiemacht van 100.000 man gereduceerd en moest het zonder zware artillerie, luchtmacht en oorlogsvloot stellen. Later werd ook bepaald dat Duitsland moest opdraaien voor de aangerichte schade. Artikel 231 van het Verdrag over de schuldvraag bepaalde namelijk dat alleen Duitsland verantwoordelijk was voor alle verliezen en schade die de geallieerden hadden geleden. De meeste Duitsers zagen deze zware voorwaarden als een echte vernedering. Als een onterechte vernedering zelfs, want velen weigerden te aanvaarden dat het Duitse leger op het slagveld verslagen was.

Het idee dat Duitsland verraden was door binnenlandse vijanden leefde sterk bij de hogere legerofficieren en raakte gauw verspreid bij het brede publiek. Ebert bevestigde dat idee door bij de terugkomst van de troepen in Berlijn te verklaren: “Het was geen vijand die jullie heeft verslagen.” Ondanks Eberts toespraak hielden heel wat Duitsers, vooral de rechtse politici, de nieuwe regering onder leiding van de socialisten verantwoordelijk voor “dolkstoot in de rug”. Ook aan geallieerde zijde vonden heel wat mensen dat de opgelegde voorwaarden zeer zwaar, te zwaar waren. In de tweede helft van de jaren twintig gingen er steeds meer stemmen op om het verdrag (deels), meer bepaald de omvang van de herstelbetalingen te herzien. Eén van de grote pleiters daarvoor was de bekende economist John Maynard Keynes die betwijfelde of Duitsland ooit wel in staat zou zijn om het astronomische bedrag van 33 miljard dollar te betalen. Op die manier groeide er een politiek van verzoening bij de meeste Europese regeringen die de nazi’s in de jaren dertig bijzonder goed hebben uitgebuit.

Definitielijst

artillerie

Verzamelnaam voor krijgswerktuigen waarmee men projectielen afschiet. De moderne term artillerie duidt in het algemeen geschut aan, waarvan de schootsafstanden en kalibers boven bepaalde grenzen vallen. Met artillerie duidt men ook een legeronderdeel aan dat zich voornamelijk van geschut bedient.

geallieerden

Verzamelnaam voor de landen / strijdkrachten die vochten tegen Nazi-Duitsland, Italië en Japan gedurende WO 2.

nazi

Afkorting voor een nationaal socialist.

revolutie

Meestal plotselinge en gewelddadige ommekeer van bestaande (politieke) verhoudingen en situaties.

Volkenbond

Internationale volkerenorganisatie voor samenwerking en veiligheid (1920-1941). De bond was gevestigd in Genève, in het altijd neutrale Zwitserland. In de dertiger jaren kon zij weinig uitrichten tegen het agressieve optreden van Japan (Mantsjoerije), Italië (Abessinië) en Hitler. De Volkenbond was in feite de voorganger van de Verenigde Naties.