Konzentrationslager Dachau

Gaskamer

Volgens de officiŽle cijfers werden er van 1933 tot het einde van de oorlog 206.206 mensen naar KZ Dachau gedeporteerd. In de officiŽle overlijdensaktes worden 31.591 dodelijke slachtoffers genoemd, maar vermoedelijk ligt het daadwerkelijke sterftecijfer in Dachau hoger. Het is namelijk de vraag of de kampleiding elke gestorven gevangene heeft opgenomen in de administratie. Er hebben in KZ Dachau bijvoorbeeld meerdere executies plaatsgevonden, maar met uitzondering van Ďparate executiesí van gevangenen die een ontsnappingspoging gedaan zouden hebben of die de kampregels overtreden hadden, was het niet gebruikelijk om deze doden bij te houden. Mogelijk zijn gedurende de oorlogsjaren enkele duizenden Sovjetkrijgsgevangenen geŽxecuteerd in Dachau en werden meerdere burgers door de Gestapo naar het kamp gestuurd voor een Sonderbehandlung, een eufemisme voor de doodstraf. Ook de slachtoffers van de dodenmarsen werden niet opgenomen in de overlijdensaktes.

De omgekomen gevangen werden eerst nog begraven, maar in 1940 werd het eerste crematorium in gebruik genomen. Aan het begin van 1942 was de capaciteit van dit crematorium niet meer toereikend voor het grote aantal doden. In april 1942 werden er plannen gemaakt voor de bouw van een nieuw crematorium met vier ovens. Inbegrepen in de plannen waren vijf gaskamers. Op 23 juli 1942 werd vanuit het SS-hoofdkwartier in Berlijn toestemming verleend voor de bouw van dit complex. Van de vijf gaskamers die gebouwd werden, was er ťťn bestemd voor het vergassen van mensen. De overige vier gaskamers waren bedoeld voor het ontsmetten van kleding. De vier ovens in het gebouw, dat Baracke X genoemd werd, hadden per stuk een capaciteit van zeven tot acht personen per keer. Het verbranden van lichamen kostte volgens sommige bronnen 2 uur, maar andere bronnen noemen een verbrandingsduur van 10 tot 15 minuten.

Toen KZ Dachau op 29 april 1945 door de Amerikanen bevrijd werd, trof men in het mortuarium van het nieuwe crematorium stapels lijken aan. Ook voor het oude crematorium trof men een grote hoeveelheid lijken aan. Bij soldaten, journalisten en andere ooggetuigen rees direct het vermoeden dat deze mensen omgebracht waren in de vijfde gaskamer. Buiten het gebouw trof men een grote hoeveelheid Zyklon-B aan. Aan de buitenkant van de deur van de gaskamer hing een formulier waarop men gegevens kon invullen met betrekking tot het vergassingsproces. Hierop viel te lezen: "Gaszeit, ZuÖ UhrAufÖ Uhr", oftewel "Vergassingstijd, dicht om Öuur" en "open om Öuur". Hieronder was een doodskop met gekruiste beenderen afgebeeld, met daarbij de tekst "Vorsicht Gas, Lebensgefahr Nicht ÷ffnen". Maar ondanks dat men de conclusie trok dat hier mensen vergast werden door de SS, kon men in officiŽle rapporten van het Amerikaanse leger, noch in individuele ooggetuigenverslagen hiervoor bewijs aandragen.

Nog steeds is er geen duidelijk bewijs gevonden dat de bewuste gaskamer dienst heeft gedaan voor het vermoorden van mensen. We kunnen tegenwoordig zelfs met zekerheid stellen dat deze gaskamer niet of nauwelijks is gebruikt voor dit doel. Deze algemeen geaccepteerde veronderstelling is een favoriet onderwerp voor holocaustrevisionisten. Dat deze gaskamer niet gebruikt is voor het vermoorden van mensen past uitstekend in hun pleidooi, waarin zij het gebruik van gaskamers om mensen te vermoorden ontkennen. Met betrekking tot de gaskamers in de vernietigingskampen in Polen is de bewijslast sterk genoeg om deze ontkenning volledig te ontkrachten, maar ook wat betreft de gaskamer in KZ Dachau hebben revisionisten geen gelijk. Wanneer zij beweren dat de naziís nooit hebben getracht om mensen te vergassen in gaskamers, zouden er nooit gaskamers gebouwd zijn die bedoeld waren voor het vermoorden van mensen. Toch is er voldoende bewijs dat aantoont dat de gaskamer in KZ Dachau enkel bedoeld was voor het vermoorden van mensen.

Zoals eerder vermeld bevonden zich in Baracke X in totaal vijf gaskamers. Vier van deze gaskamers waren klein en smal met een laag plafond. Deze kamers waren bedoeld voor het desinfecteren van kleding en lakens. Luizen en andere insecten werden vergast door middel van Zyklon-B, een algemeen gebruikt desinfectiemiddel. De vijfde kamer vertoont echter meerdere verschillen ten opzichte van deze vier desinfectiekamers. Deze ruimte was ook bedoeld als gaskamer: de ventilatieroosters, de ventilatieschoorsteen en de metalen deur zijn exact hetzelfde als die van de andere vier kamers. Maar in tegenstelling tot de andere vier gaskamers is deze ruimte betegeld, zijn aangebrachte douchekoppen niet op de waterleiding aangesloten, terwijl op de een bordje op de deur "Brausebad", doucheruimte, geschreven stond. Net als in andere gaskamers bestemd voor het doden van mensen, wilde men ook in deze gaskamer slachtoffers het idee geven dat men zich moest wassen.

In de vijfde gaskamer treffen we tevens twee laden aan die aangebracht zijn tussen de binnen- en buitenmuur van de gaskamer. Aan de buitenkant kon een personeelslid met een gasmasker Zyklon-B in de lade deponeren en deze vervolgens naar het interieur van de gaskamers verplaatsen. De lade werd vervolgens aan de buitenkant gesloten en men blies daarna lucht in de bak met het verdelgingsmiddel zodat het giftige gas verspreid werd door de gaskamer. Doordat deze bak aan de binnenkant afgesloten was met een rooster, konden de slachtoffers het vergassingsproces niet beÔnvloeden. De laden waren van buiten niet te zien doordat deze werden afgeschermd met een houten scherm. In de andere vier gaskamers werd het Zyklon-B door middel van een duurdere machine van het bedrijf Degesch de ruimte in geleid. Het vergassen van mensen vereist echter een veel lagere concentratie gas, 0,3 gram per m≥ voor mensen tegenover een concentratie van 10 gram of meer per m≥ voor insecten, waardoor de methode met de laden toereikend was. Bovendien waren de laden ook geschikt voor de toediening van andere soorten gas.

Het is dus vrijwel zeker dat ťťn van de vijf gaskamers in Baracke X bestemd was voor het vergassen van mensen, maar er is nauwelijks bewijs dat deze gaskamer ook daadwerkelijk voor dit doel is gebruikt. De belangrijkste primaire bron waarin het vergassen van mensen genoemd wordt is een brief van kamparts Dr. Sigmund Rascher aan ReichsfŁhrer-SS Heinrich Himmler. Hij schreef vanuit MŁnchen op 9 augustus 1942 het volgende:

"Geachte ReichsfŁhrer!

Zoals u weet wordt in Dachau dezelfde installatie als in Linz gebouwd. Aangezien de Ďinvalidentransportení hoe dan ook in de speciale kamers eindigen, was ik benieuwd of het mogelijk zou zijn om de gevolgen van onze gevechtsgassen in deze kamers te testen op de personen die hoe dan ook bestemd zijn voor deze kamers. De enige rapporten die tot dusver beschikbaar zijn, zijn van experimenten op dieren of van ongevallen tijdens de vervaardiging van deze gassen.

S. Rascher"

We kunnen aannemen dat Rascher met "dezelfde installatie als in Linz" het kasteel Hartheim in Linz bedoelde. Hier bevond zich een euthanasiecentrum waar geestelijk en lichamelijk gehandicapten in een gaskamer werden omgebracht. Vermoedelijk werden ook minstens 3.166 gevangenen uit KZ Dachau vergast in deze instelling. In deze brief verzoekt Rascher of hij de gaskamer in KZ Dachau ook voor dit doel gebruiken mocht, maar een reactie van Himmler op deze brief is nooit gevonden. Deze brief vormt dus geen bewijs dat de gaskamer in KZ Dachau daadwerkelijk gebruikt is voor het vergassen van mensen. In een gesprek met de Britse inlichtingenofficier Captain S. Payne Best in Buchenwald vertelde Rascher echter meer over zijn ervaringen met gaskamers.

Captain S. Payne Best was opgepakt tijdens het Venlo-incident en zat vanaf augustus 1944 gevangen in Buchenwald, net als andere geprivilegieerde gevangenen. Dr. Rascher was opgepakt omdat hij in diskrediet geraakt was bij Himmler. De twee heren raakten met elkaar in gesprek en Best schreef in zijn boek "The Venlo Incident" hierover het volgende:

"Op bijna onze eerste ontmoeting vertelde hij (Rascher) me dat hij had behoord tot Himmlerís persoonlijke staf, en dat hij het was die de constructie van de gaskamers gepland en gecontroleerd had en die verantwoordelijk was voor het gebruiken van gevangenen als proefkonijnen voor medisch onderzoek. Hij zag er duidelijk niks verkeerds in en beschouwde dit slechts als een zeer geschikte zaak. Betreffende de gaskamers zei hij dat Himmler, een zeer goedhartig mens, er het meest over bezorgd was dat de gevangenen op een manier zouden moeten worden uitgeroeid die hen de minste ongerustheid en het minste lijden bezorgde. Het grootste probleem was om een gaskamer te ontwerpen die zo goed gecamoufleerd was dat het doel niet duidelijk was en om de toestroom van het dodelijke gas zo te regelen dat de patiŽnten in slaap zouden vallen zonder te beseffen dat ze nooit meer wakker zouden worden. Helaas, zei Rascher, waren ze er nooit in geslaagd om het probleem op te lossen dat veroorzaakt werd door de variŽrende weerstand van verschillende mensen tegen de gevolgen van gifgassen. Altijd waren er enkelen geweest die langer dan anderen leefden en die beseften waar zij waren en wat er gebeurde. Rascher zei dat het voornaamste probleem was dat het aantal te vermoorden mensen zo groot was dat het onmogelijk was om te voorkomen dat de gaskamers overvol raakten, wat de pogingen om een regelmatig en gelijkmatig sterftecijfer te waarborgen belemmerde."

Bovenstaand citaat doet vermoeden dat Rascher inderdaad geŽxperimenteerd heeft met het vergassen van mensen in KZ Dachau. Concrete feiten worden echter niet genoemd en de vraag is in hoeverre Rascher spreekt over de gaskamer in KZ Dachau of over het gebruik van gaskamers in zijn algemeenheid. Het verhaal van Rascher wordt deels ondersteund door enkele ooggetuigenverslagen van gevangenen. De Nederlander Johannes Teunissen, lid van de Geuzengroep, schreef in zijn boek "Mijn belevenissen in de Duitse concentratiekampen" het volgende:

"Op de appŤlplaats van Dachau wordt het transport neergelegd, of neergesmeten, zo u wilt. Dan wordt er gesorteerd. Wie geheel onbruikbaar is of in een toestand verkeert die men hopeloos zou kunnen noemen, wordt naar de gaskamers gebracht. Van hen hoort of ziet men nooit meer iets."

Dit is echter het enige citaat in het boek van Teunissen waarin hij een toespeling maakt op het vergassen van mensen. Waar, hoe en wanneer de arbeidsongeschikte gevangenen vergast werden, wordt door Teunissen niet genoemd en het is dan ook lastig de waarde in te schatten van zijn woorden. De beŽdigde verklaring, een bewijsstuk voor het proces van Neurenberg, van Dr. Franciszek Blaha, een communistische gevangene uit TsjechiŽ (zie ook: Verhoor Dr. Franz Blaha), is uitgebreider en betrouwbaarder.

Proces van Neurenberg verslagen deel 5
TweeŽndertigste dag
Vrijdag, 11 januari 1946

12. Veel executies met gas of door schieten of injecties vonden plaats in het kamp zelf. De gaskamer was voltooid in 1944 en ik werd geroepen door Dr. Rascher om de eerste slachtoffers te onderzoeken. Van de acht of negen personen in de kamer waren er nog drie in leven, de rest leek dood te zijn. Hun ogen waren rood, en hun gezichten waren opgezwollen. Veel gevangenen werden later gedood op deze wijze. Daarna werden zij verplaatst naar het crematorium waar ik hun tanden op goud moest onderzoeken. De tanden die goud bevatten werden eruit gehaald. Vele gevangenen die ziek waren, werden gedood door injecties terwijl ze in het ziekenhuis verbleven. Sommige gevangenen die in het ziekenhuis gedood waren, kwamen door de autopsiekamer zonder naam of nummer op het label die gewoonlijk aan hun grote teen was gebonden. Daarvoor in de plaats stond op het label: Ďniet ontledení. Ik voerde autopsie uit op sommige van deze en ontdekte dat ze volkomen gezond waren, maar waren gestorven aan injecties. Soms werden gevangenen gedood enkel omdat ze dysenterie hadden of omdat ze hadden overgegeven en ze voor de zusters te veel problemen veroorzaakten. De geestelijke patiŽnten werden geliquideerd door ze naar de gaskamer te leiden waar ze werden geÔnjecteerd of neergeschoten. Schieten was een gebruikelijke executiemethode. Gevangenen konden net buiten het crematorium worden neergeschoten en naar binnen gebracht worden. Ik heb mensen gezien die in de ovens werden geduwd terwijl zij ademden en nog geluiden maakten, alhoewel wanneer ze nog teveel in leven waren, werden ze gewoonlijk eerst op het hoofd geslagen.

Hoe overtuigend deze tekst ook mag lijken, het vormt geen steekhoudend bewijs voor het gebruik van de gaskamer. De acht of negen personen die Blaha noemt, lijken slachtoffer te zijn geworden van een experiment, niet voor niks moesten de lijken na de vergassing onderzocht worden. Maar hoe vaak zulke vergassingsexperimenten uitgevoerd werden en of Blaha hierbij vaker betrokken was, is niet genoemd. Bovendien beweerde Blaha dat "geestelijke patiŽnten werden geliquideerd door ze naar de gaskamer te leiden waar ze werden geÔnjecteerd of neergeschoten". Deze mensen werden dus niet vergast.

"Veel gevangenen werden later gedood op deze wijze [vergassing, KP]", volgens Blaha. Als hij echter geen ooggetuige was van deze vergassingen hoe kan hij dan weten dat deze gevangenen werden vergast en niet werden neergeschoten of geÔnjecteerd? Blaha beschrijft immers zelf ook dat gevangenen in de nabijheid van Baracke X werden neergeschoten en geÔnjecteerd. Het citaat uit bovenstaande beŽdigde verklaring vormt slechts een mogelijk bewijs dat er in de gaskamer van KZ Dachau minstens ťťn experiment heeft plaatsgevonden. Het is geen bewijsstuk waaruit we mogen concluderen dat de gaskamer in het kamp volop gebruikt is om gevangenen te elimineren. Misschien was de beperktheid van dit bewijsstuk de reden dat de verklaring door de aanklagers tijdens het proces van Neurenberg en het proces tegen personeelsleden van KZ Dachau nooit is benut.

Concluderend kunnen we stellen dat de gaskamer in KZ Dachau weliswaar gebouwd was en geschikt was voor het vergassen van mensen, maar dat het onzeker is of de gaskamer hiervoor ook daadwerkelijk gebruikt is. Het lijkt zeer aannemelijk dat Dr. Rascher in elk geval heeft geŽxperimenteerd met het vergassen van mensen. We kunnen echter met zekerheid stellen dat de gaskamer nooit op dezelfde schaal is gebruikt als in Auschwitz, Majdanek, Sobibor en andere vernietigingskampen in Polen. Joden werden niet in grote treinladingen naar Dachau gebracht om hier vermoord te worden en KZ Dachau was dan ook geen vernietigingskamp. Joodse mannen kwamen in KZ Dachau en AuŖenlager aan om hier tewerkgesteld te worden, weliswaar vaak met de dood als gevolg.

Gevangenen kwamen in KZ Dachau om door ziekte, uitputting en ondervoeding. Ook werden meerdere gevangenen neergeschoten of mishandeld tot de dood erop volgde. Tevens kwamen veel gevangenen om door de gevolgen van gruwelijke (medische) experimenten. Het is vrijwel zeker dat arbeidsongeschikte gevangenen direct na aankomst in het kamp omgebracht werden. Ze werden gedood door toediening van injecties of werden naar het euthanasiecentrum in kasteel Hartheim gebracht, maar dat de gaskamer van KZ Dachau ook dienst deed om arbeidsongeschikten te vermoorden wordt tegenwoordig niet meer aangenomen. Volgens de officiŽle cijfers kwamen in KZ Dachau echter 31.591 mensen om en vermoedelijk ligt dit aantal nog hoger. Het mag dus duidelijk zijn dat, ondanks dat de gaskamer hoogstwaarschijnlijk niet of nauwelijks gebruikt is, er ontzettend veel mensen omkwamen in het kamp. Ook zonder het gebruik van een gaskamer was KZ Dachau een gruwelijk en misdadig oord.

Definitielijst

nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
proces van Neurenberg
Proces in 1946 van een geallieerd militair tribunaal tegen de belangrijkste vertegenwoordigers van het Nazi regime. Zij stonden als oorlogsmisdadigers terecht.
vernietigingskamp
Kamp waar tijdens de Tweede Wereldoorlog grote groepen mensen (voornamelijk Joden en zigeuners) door de SS werden geliquideerd door middel van vergassing. Auschwitz, Treblinka en Majdanek zijn drie voorbeelden van vernietigingskampen.
Zyklon-B
Het gifgas dat in de Duitse vernietigingskampen systematisch werd toegepast om voornamelijk joden te vermoorden.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Baracke X, met daarin de vijf gaskamers, het mortuarium en het nieuwe crematorium.
(Bron: Dachau Scrapbook)


Buitenmuur van de gaskamer, met de twee laden waarmee Zyklon-B ingebracht kon worden.
(Bron: Dachau Scrapbook)


Interieur van de gaskamer waarin mensen vergast konden worden.
(Bron: Dachau Scrapbook)


Amerikaanse soldaat voor de deur van ťťn van de gaskamers waarin kleding ontsmet werd.
(Bron: USHMM)


Deur van de gaskamer waarin mensen vergast konden worden in 2005.
(Bron: John Smeets)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
11-11-2005
Laatst gewijzigd:
19-08-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.