Piet uit Amsterdam, dwangarbeid in Duitsland

Het Stalag-Lager

Het "Stalag"lager. Maandag 14 mei 1945
En dan zijn we verhuisd, maar laat ik het daar straks over hebben. Zaterdag was het dan officieel, dat we zondagmorgen om 5 uur zouden vertrekken. Onze bagage moest zo veel mogelijk zaterdagavond gepakt worden en op de wagens geladen opdat we zonder vertraging meteen om 6 uur vertrekken konden. En om een uur of 7 was de colonne samengesteld en kwam er beweging in de stoet. Maar die beweging duurde niet lang. Aan het hek gekomen, dat bewaakt werd door een Russische soldaat, weigerde deze om ons door te laten... Hij had er geen orders voor. Daar stonden we nu. Er werd ťťn van het Franse comitť uit zijn bed getrommeld, maar ook hij was niet in staat om het hek te openen. Dan naar de Russische commandant en hier bleek overduidelijk, dat die hele grap van de Fransen uitging. Enfin, deze kon wel begrijpen, dat de Fransen, allen krijgsgevangenen, en verreweg in de meerderheid, het gehele lager voor zich benutten wilden, maar hij moest toch eerst zekerheid hebben dat wij, ons aantal was inmiddels aangegroeid tot 800, onderdak vonden in dat andere lager, dus moest er eerst een mannetje weg om een bewijsje te halen. Een Franse officier ging daarop naar Luckenwalde om het door hen begeerde papiertje te bemachtigen. In het kort, het was 2 uur toen we de tocht naar ons nieuwe heim konden aanvangen. Het was intussen heerlijk wam geworden en na 10 minuten was er niet ťťn meer, die een droge draad aan zijn lijf had. Na een tocht van ongeveer 2 uur bereikten we dan het officiŽle "doorgangslager" Maar nu... Nadat we alles stuk voor stuk op onze pas gecontroleerd waren, hetgeen door Hollanders gedaan werd, die officier geweest waren bij de Royal Airforce en als zodanig ook in Duitse krijgsgevangenschap geraakt waren, werd ons een 2-tal barakken aangewezen, die zo juist door Engelse gevangenen verlaten waren. Onbeschrijflijk was de rotzooi, die ze achtergelaten hadden. De meesten van ons zijn heel wat gewend op lagergebied, maar dit ging alle ervaringen te boven. Al het vuil tezamen uit 1 barak had 4 of 5 auto's kunnen vullen. Het vuil, bestaande uit oude afgedankte uniformstukken, resten van Engelse Rode Kruispakketten, oude strozakken en stof en nog eens stof. Met een 30 man hebben we eerst het ergste vuil er uit gegooid en de bedden opgesteld. Het zijn grote barakken, waar in het midden een wasgelegenheid biedt en waar in de beide helften plaats is voor 200 man, d.w.z. in bedstellingen van 3 verdiepingen, 2 breed en 2 lang vinden 12 man een slaapplaats, Ze zijn uit enkele ruw houten planken opgetrokken en als er 2 of 3 van de bovenste verdieping tegelijk naar bed willen gaan dan zwaait het hele zootje als een populier in de storm. Het zijn de voormalige krijgsgevangenenlagers, waar we nu in verzeild geraakt zijn. Enige duizenden mensen vinden hier onderdak. Of de hygiŽne hier nu strikt in acht genomen wordt, dat zal nog moeten blijken, maar ik vrees, dat we zonder bagage en een paar maal ontluisd naar huis toe gaan. Het is nu maandagmiddag en het is een drukte van belang hier in de barak. Gisteravond hebben we ons dan maar provisorisch geÔnstalleerd, maar nu worden er ten eerste nog een stel bedden bijgezet, want er wordt een grote toeloop verwacht en verder is iedereen bezig om zijn bagage een plaats te geven, wat al een kunst op zich zelf is. En in een hoekje gedrongen tussen mijn bedstelling en de muur zit ik op een gammel krukje gedrongen met mijn schrijfmachine op mijn schoot deze gebeurtenissen voor het nageslacht te vereeuwigen...

Woensdag 16 mei 1945
En daar is uw kroniekschrijver weer, maar nu onder heel andere omstandigheden. Neen, niet dat we reeds op weg naar huis zijn, neen, zo ver zijn we nog niet. Dat kan nog wel een paar dagen duren. Maar ik schreef reeds, hoe we met ruim 800 man in en paar kampen ondergebracht werden, die in een werkelijk chaotische toestand verkeerden en, daar onze voornaamste bezigheid afwachten is, besloot ik om me aan te bieden, om naar vermogen mee te werken aan de organisatie. En daar zit ik nu in mijn functie van assistent-barakleider en heb de verantwoordelijkheid voor de verdeling van het eten van bijna 200 man! En daarnaast tik ik me de hele dag een rotje aan meterslange lijsten van onze Nederlandse bevolking in dit lager. Niet dat het werk zo veel is, maar voor mijn arme ongeoefende vingertjes is het een hele prestatie. In ieder geval is de voedselvoorziening al aardig op gang gebracht, per persoon is 1 liter eten per dag beschikbaar plus ongeveer 375 gram brood, dan is er al 50 gram kaas in poedervorm uitgegeven en 25 gram suiker. De worst is niet zo rijkelijk als in het Jozef Stalinlager, hier hebben we ze tenminste nog niet gezien, maar alles kunnen we niet tegelijk verwachten. Maar nu zal ik eerst even een overzicht geven van onze barakkenindeling. Iedere barak is in tweeŽn gesplitst doordat de wasruimte zich in het midden bevindt en biedt plaats aan 400 man. Die 2 delen zijn genoemd "Noord" en "Zuid" en die elk dus 200 man bevatten. Over beide delen is een barakkenleider aangesteld en onder die barakkenleider staat een assistent-barakkenleider, die in hoofdzaak belast is met het verdelen van het eten en de overige toedelingen. Zij verdelen dat weer aan z.g. voormannen, die weer aangesteld zijn over 20 man. Dan zijn er ook nog andere bezigheden te verrichten, zoals het schoon houden van de barak, de waslokalen en het toilet. Daar wordt dan een voorman met zijn ploeg voor aangewezen, die dan die karweitjes opknappen moet. In ieder geval is het leven voor mij nu aangenamer geworden, daar ik wat te doen heb en ten tweede is het leven hier aangenamer gezien er electrisch licht aanwezig is, zodat we weer over radio en daardoor over nieuwsberichten beschikken. En de wasgelegenheid is hier beter. En met trots kunnen we zeggen dat die in een paar dagen, dat we hier zijn, onze barakken de beste aanblik geven van binnen en van buiten. Maar laat ik nu eens een overzicht geven van mijn hoofdzakelijke bezigheden. Zoals ik al schreef tik ik me de gehele dag een rotje aan een paar lijstjes, hetgeen voor een geroutineerde typiste misschien anderhalf uur werk is. Dan komt er tussendoor het eten uitdelen.... Toevallig was het vandaag nogal gecompliceerd, doordat alles op de avond tegelijk kwam. Om 5 uur trok ik dan met mijn colonne voormannen naar de keuken om het eten af te halen en met een gewichtig gezicht van "wie doet me wat" teken ik dan het ontvangstbewijs af. Daarna komt het werk van voorman, dat ik er ook bij heb, om het eten onder 20 man te verdelen, waarbij ieder nauwkeurig toe blijft kijken of er nog naslag is. Daarop volgde het brood uitdelen. Eerst onder de 9 voormannen, dat is vrij eenvoudig, alhoewel juist vandaag door vervoersmoeilijkheden ons rantsoen gehalveerd is, zodat 8 man 1 brood moeten delen en ik heb ploegen van 17, 18, 20 en 23 man. Na het brood uitdelen aan de voormannen komt dan weer het uitdelen aan de mensen van mijn eigen ploeg en deel nu maar eens een brood in 8 gelijke delen. Na het brood kwam de kaas in poedervorm. Eerst aan mijn voormannen en dan aan mijn ploeg. 50 gram per persoon. En weer met argusogen werd er toegezien, of de ene eetlepel niet voller was dan de andere... Laat ik niet spreken over gisteren. Toen heb ik tabak verdeeld. 5 gram per persoon.... Gelooft u, dat er voor mij slechts vier en een halve gram overbleef?...

Donderdag 17 mei 1945
Vandaag was het leven wat regelmatiger in onze barak, tenminste voor ons arme menagemeesters. Gisteravond werd ik gestoord in het schrijven van deze onvergetelijke ervaringen, omdat er suiker was aangekomen. Maar de suiker heb ik deze middag gelijk met het brood en de kaas (al weer kaas) uitgedeeld. Met mijn lijsten ben ik zo ver klaar plus diverse andere briefjes, in hoofdzaak mededelingen, en nu heb ik dan een uurtje tijd om deze annalen te vervolgen. Deze middag hadden we inspectie van een Engelse "hoge ome" die moest inspecteren.... Er zou ook een Russische dito bij zijn, maar die had zeker andere gewichtige inspecties te doen, in ieder geval hij kwam in zijn eentje, geŽscorteerd door een paar Hollandse vlieger-offficieren. Mij was opgedragen om naar die delegatie uit te kijken en, bij het binnentreden was het gehele geval de hele barak tot de orde te roepen. Gelukkig had ik een uitvlucht gezien, mijn overstelpende bureauwerkzaamheden, zodat een ander dat baantje over kon nemen, die natuurlijk op het juiste moment niet aanwezig was. Maar gelukkig kon onze barakleider het hele geval opvangen, midden in de barak en de grootste belangstelling van die generaal (bij mij is iedereen met wat sterren en strepen generaal!) ging uit naar Hillegom en de bloembollenteelt aldaar. Zijn huis in Engeland had hij "de Hillegom" genoemd, maar in ieder geval was hij tevreden en hij moest bekennen, dat er in de Engelse barakken niet zo veel orde heerste als bij ons. En dan hebben we nu een paar maal per dag nieuwsberichten in de Nederlandse taal. Maar of wij daar nu blij mee kunnen zijn.... In ieder geval proberen we ons het leven zo aangenaam mogelijk te maken. Er staat weer een cabaretavond op het programma en de voorbereidingen gezien, belooft het heel wat. En verder wachten we maar af. Wanneer gaan we naar Holland......??

Vrijdag 18 mei 1945
Het is niet zo eenvoudig als u wel denkt om zo'n gewichtige positie te bekleden als wij hebben. De hele dag loop ik te piekeren, hoe verdeel ik die 171/2 gram suiker of poederkaas, heb ik nog naslag of krijg ik een doodslag, wat geeft de doorslag... de hele dag zorg en nog eens zorg. Maar toch zijn er nog andere zorgen. Gisteravond heb ik een gesprek met iemand uit onze barak en toen bleek, dat hij een souveniertje uit Berlijn had meegenomen, een aandenken van zijn liefdesbetrekkingen. Onnodig te zeggen dat het geval door mij direct aan de verbindingsman werd doorgegeven met het gevolg, dat morgen een begin gemaakt wordt met de keuring van alle aanwezige Hollanders. Maar overigens marcheert alles vrij vlot. Het eten is voldoende en goed van kwaliteit. Vandaag was het even als gisteren snert! Ik geloof dat er voor morgen erwtensoep op het menu staat.. O ja, laat ik niet vergeten te vermelden, dat die Russische generaal van gisteren vandaag een mannetje gestuurd had, ook een met een paar sterretjes, die ons bureau op kwam, de aanwezige heren een hand gaf en verder zaten we allen met de mond vol tanden. De Russisch sprekende Hollander moest eerst gehaald worden! Enfin, nadat die gekomen was hoorden we dan, dat de generaal om 4 uur zou komen inspecteren. Inmiddels was het kwart voor vier, alarm werd geblazen om de rommel wat op te ruimen en nu is het kwart voor negen, maar de generaal heeft onze barak nog niet kunnen vinden...

Eerste Pinksterdag, 20 mei 1945 's morgens half negen
Laat ik me nu voorgenomen hebben om vandaag ten eerste een mooi verslagje in elkaar te draaien van onze revueavond van gisteren en om daarna een beetje te gaan babbelen in deze schone kroniek. En laat nu gisteravond kort na de revue de "5 minuten sirene" gaan, dat een teken bleek te zijn voor de Engelsen, dat ze gaan vertrekken. En nog wel vandaag, evenals de Amerikanen en de Hollandse officieren, die bij de Engelse luchtmacht gediend hebben. Maar dat is nog niet eens het belangrijkste. Laat me nu de Russische staf in overleg met de Engelse en Amerikaanse staf besloten hebben om de gehele leiding van het kamp aan dat handjevol Hollanders op te dragen. En als u weet, dat hier een paar duizend Italianen zitten, waaronder een paar generaals, die eenvoudig voorbij gelopen zijn, terwijl ze nu dat handjevol Hollandse burgers de verantwoording geven over een kamp, dat ruim 13.000 oftewel dertienduizend inwoners bevat van 28 verschillende nationaliteiten. En dan wordt er nog een grote toeloop verwacht.... En dus werd er gisteravond nog een vergadering belegd, die duurde tot 2 uur in de nacht. Ook uw arme kroniekschrijver moest zijn nachtrust opofferen. Op deze vergadering werd onze verbindingsman ingelicht over zijn verantwoordelijke taak en verder werd een schema opgesteld van de te volgen werkwijze. Er moeten dan mensen gezocht worden, die de verschillende takken van dienst op zich nemen kunnen, zoals een technische dienst, een dienst van timmerlieden, metselaars, kantoorpersoneel, transportstaf, enz.

Eerste Pinksterdag 20 mei 1945 's avonds half negen
Het is de mooiste dag van mijn leven. Laat ik nu een compleet transportbedrijf in tijd van een paar uur rijk zijn geworden. 35 paarden, 2 automobielen en een stuk of wat platte karren en een staf van personeel waar je van om valt. Stalmeester, onderstalmeester, stalknechts, 2 man kantoorpersoneel en nog een flink aantal reservepersoneel. Nog nooit heb ik me zo groots gevoeld als vandaag. Conferenties met Italiaanse generaals, Servische officieren, en weet ik veel wat voor andere nationaliteiten. Mijn officiŽle naam is "transportofficier". En ook andere diensten waren uit de grond gestampt. Technische dienst, distributiedienst, politiedienst, een grote staf van timmerlieden, metselaars, enfin, om kort te gaan, alle mogelijke ambachten waren in een dienst ondergebracht en het zaakje klonk als een klok. Al meteen was voor de heren officieren een speciale keuken ingericht in een speciale barak met speciaal eten van speciale koks, enfin, het was alles te mooi om waar te zijn. Ik had een speciaal bureau, speciaal voor mij was er een radiotoestel gebracht, enfin, het was vandaag alles speciaal. Maar de vreugde duurde slechts kort, want de zelfde grap als de vorige zondag was nu ook weer uitgehaald. De Russische staf had een voorstel van de Amerikanen om ons de leiding van het kamp te geven, nog niet ondertekend. Neen, ze hadden zelfs wat anders gedaan. Er was een officier, die het nodig vond om de ServiŽrs heer en meester van het kamp te maken en dus kwamen in de namiddag de ServiŽrs te voorschijn (elk gewapend met een geweer) en gooiden onze zo juist georganiseerde diensten eenvoudig uit de barakken. Ja, daar stonden we nu. Ik had het geluk of de pech, wie zal het zeggen, dat ik mijn dienst nog handhaven moest totdat vanavond weer een conferentie belegd is met de commandant, waarin nu uitgemaakt moet worden wie nu de leiding van het kamp zal krijgen. Intussen zit ik hier nu en moet zorgen dat mijn paarden te eten krijgen en de dagelijkse expeditie van levensmiddelen doorgang vindt. En voor vandaag eindig ik hier mee. Nog vele conferenties wachten me vanavond en uw arme kroniekschrijver is moe.

Pagina navigatie

Informatie

Artikel door:
Redactie Go2War2.nl
Geplaatst op:
14-06-2006
Laatst gewijzigd:
27-02-2009
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2014
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.