Hosenfeld, Wilm

Hosenfeld was in 1920 getrouwd met Annemarie Krummacher. Zij kwam uit een liberaal, protestants gezin. Haar vader was schilder in de kunstenaarskolonie Worpswede. Net als de ideologie van de Wandervogel had de protestantse en pacifistische levensvisie van zijn vrouw invloed op Hosenfelds levensvisie. Ondanks deze invloeden, zijn katholieke achtergrond en zijn progressieve pedagogische ideeën voelde hij zich aangetrokken tot het nationaalsocialisme. Wat hem aantrok, was de beloofde kameraadschap en het idee van de volksgemeenschap. In 1933 werd hij lid van de SA en in 1935 van de NSDAP. Tweemaal bezocht hij de partijdagen in Neurenberg. Op dat moment wist hij nog niet dat veel van de normen en waarden waar hij voor stond door de nazi’s aangevallen of afgebroken zouden worden.

Algauw kwam Hosenfeld tot de ontdekking dat de NSDAP niet was wat hij ervan verwacht had. Tot het aanbreken van de oorlog distantieerde hij zich steeds verder van de partij, alhoewel hij wel lid bleef. Kritiek had hij allereerst op de maatregelen die genomen werden tegen de katholieke kerk. Dat de nazi’s zich mengden in geloofszaken vond de katholieke Hosenfeld onaanvaardbaar. Hitlers compromisloze politiek voor aanvang van de Tweede Wereldoorlog beschouwde hij als een directe bedreiging voor de vrede. Zeer afkeurend stond hij tegenover het antisemitisme van de partij. De pogroms door heel Duitsland tijdens Kristallnacht beschreef hij op 12 november 1938 in zijn aantekeningen als “vreselijke toestanden in het Rijk, zonder recht en orde, daarbij enkel huichelarij en leugens.”

Weliswaar was hij lid van de NSDAP, maar een fanatiek nationaalsocialist is Hosenfeld eigenlijk nooit geweest. “U bent niet voor 100% een nationaalsocialist”, zo stond er in 1936 in een beoordeling van het schoolbestuur. Als reden daarvoor werd opgegeven dat hij kritiek had geuit op Alfred Rosenbergs “Mythus des 20. Jahrhunderts”, het bekendste boek van de partij-ideoloog waarin hij het jodendom en christendom aanviel. Vanwege hun menselijke ontoegankelijkheid werden ook andere partijfunctionarissen en SA-leiders door Hosenfeld bekritiseerd. Hosenfeld kan waarschijnlijk het beste omschreven worden als iemand die zocht naar een beweging die het politiek verscheurde Duitsland kon verenigen tot een sterke natie en een hechte gemeenschap. De beloften van Hitler en zijn partij daartoe moeten hem veel meer aangesproken hebben dan de antisemitische retoriek, de oorlogszucht en andere minder vreedzame doelen van de nazi’s.

Definitielijst

antisemitisme

Antisemitisme is een benaming voor een vijandige houding ten opzichte van joden op grond van bepaalde vooroordelen. Er kan sprake zijn van religieus, racistisch en politiek anti-semitisme waarbij de tweede variant toepasbaar is op het antisemitisme binnen het Derde Rijk.

ideologie

Het geheel van beginselen en ideeën van een bepaald stelsel.

nazi

Afkorting voor een nationaal socialist.