Schirach, Baldur von

Na de machtsovername door de nazi’s in Duitsland bood Hitler Von Schirach de positie van Jugendführer des Deutschen Reiches (Jeugdleider van het Duitse Rijk) aan, tezamen met de rang van SA-Gruppenführer. Deze functie bekleedde Von Schirach vanaf 17 juni 1933. Als pas benoemde leider van de Duitse jeugd ging hij direct over tot het nazificeren van de jeugdorganisaties. Alle Duitse jeugdorganisaties moesten genazificeerd worden en dus, net als zijn Hitler-Jugend, volledig onder de vaandel van de nazistische idealen fungeren.

Von Schirach liet de kantoren van de Reichsausschuβ Deutscher Jugendverbände (Rijkscommissie voor Duitse Jeugdverenigingen) bezetten. Het hoofd van deze organisatie, generaal Vogt, werd botweg verjaagd. Hierna bond Von Schirach de strijd aan met één van de beroemdste Duitse zeehelden, admiraal Von Thotha, stafchef uit de Eerste Wereldoorlog van de Hochseeflotte en nu president van de jeugdbonden. Ook de geroemde oorlogsheld kon geen weerstand bieden aan Von Schirach. De bij zijn benoeming pas 26-jarige jeugdleider van het Derde Rijk had het voor elkaar gekregen alle typische verzuilde jeugdorganisaties buiten spel te zetten, op de katholieke na. Deze bleven voorlopig nog buiten schot, omdat de nazi-regering op 20 juli 1933 met paus Pius XI een concordaat gesloten had. Dit concordaat reguleerde een verzoenende verhouding tussen het nazisme en katholieke geloof.

Ondertussen profileerde de Hitler-Jugend zich als een paramilitaire jeugdorganisatie waarin Hitler en de nazi-ideologie centraal stonden. Deze jeugdige tegenhanger van de Sturmabteilung (SA) zou voor de toekomst soldaten moeten leveren voor het Duitse Rijk. Daarnaast konden de jongeren ook nog doorstromen naar nazi-opleidingsinstituten of militaire academies om zich voor later te scholen voor een baan als nazi-leider. De leden van de Hitler-Jugend werd echter meer geboden dan militaire training: zo waren groepsuitjes en padvindersactiviteiten ook heel gewoon. Bijkomend doel hiervan was om de nationale eenheid te behouden en te stimuleren. Overduidelijk waren ‘de wortels’ van de Hitler-Jugend: dat waren de concepten van de Spartaanse opvoeding. De Duitse jeugd zou onbuigzaam, taai en sterk moeten zijn, of in de woorden van Adolf Hitler: “Zo sterk als staal van Krupp”.

Ironisch en opmerkelijk is echter dat voor een organisatie waarin energieke activiteit, discipline en een speciale nadruk op het ideaal van lichamelijke perfectie een man als Von Schirach als leider werd uitgekozen. Onder de vaste bezoekers van de Berghof stond hij van begin af aan al bekend als een “slijmbal zonder de benodigde kwaliteiten voor ons ideale vaderland”. Voor velen stond hij gelijk aan het tegenbeeld van een ware nazi-leider die zich kenmerkte door hardheid, besluitvaardigheid, taaiheid en een onvoorwaardelijk eergevoel. Hitler zag in zijn jonge leeftijd, organisatietalent en zijn ongeëvenaarde toewijding aan hem als Führer en aan het nationaalsocialisme echter het ideale leiderstype.

Von Schirach hield zich ook als Jugendführer des Deutschen Reiches bezig met poëzie. Vooral binnen de Hitler-Jugend wonnen zijn gedichten ook steeds meer aan populariteit. In de jaren na zijn aanstelling als leider van de Hitler-Jugend schreef hij verschillende romantische gedichten over Hitler, waarin hij hem verhief tot een soort messias:

“Führer, mijn Führer door God gegeven,
Bescherm en behoud mijn leven voor altijd,
U redde Duitsland ten tijde van hoogste nood
Ik dank u voor mijn dagelijks brood
Blijf voor altijd bij me, verlaat me niet
Führer, mijn Führer, mijn geloof, mijn licht
Heil, mijn Führer!”

Zijn verafgoding van Hitler bleek tevens uit zijn eerste boek uit 1932: “Hitler: Wie Ihn keiner kennt” (Hitler, zoals niemand hem kent). In 1934 schreef hij “Die Hitler-Jugend” en in 1938 volgde “Die Revolution der Erziehung” (De Revolutie van de Opvoeding). Ook hierin bleef hij Hitler afschilderen als een door God gestuurde weldoener. Deze ideeën moesten volgens Von Schirach bij de Hitler-Jugend erin gestampt worden. Zo waren de jongeren in de Hitler-Jugend gedwongen bovenstaand gedicht voorafgaand aan elke maaltijd uit te spreken. Bekend was ook het zogenaamde Bekenntnis zum Führer (Belijdenis aan de Führer), die elk lid uit de Hitler-Jugend uit het hoofd moest leren en als volgt luidde:

“Wij hoorden zo dikwijls uw stem weerklinken en luisterden stil en vouwden de handen, omdat elk woord in onze ziel drong. Wij weten allen: eenmaal komt het einde, dat ons zal bevrijden van nood en willekeur. Wat is een jaar in de eeuwigheid. Wat stelt een wet voor die dat wil verbieden. Het zuivere geloof, door u ons gegeven, doorboort met grote zekerheid ons jonge leven. Mijn Führer, u alleen bent de Weg en het Doel!”

Op 1 december 1936 werd Von Schirach benoemd tot staatssecretaris voor de jeugd. Op diezelfde dag werd er een wet uitgevaardigd die lidmaatschap van de Hitler-Jugend voor de gehele jeugd binnen het Groot-Duitse Rijk verplichtte. Een grote stap voor een man als Baldur von Schirach: nu kon hij eindelijk de hele Duitse jeugd vormen naar zijn beeld. Direct schakelde hij alle overige jeugdorganisaties (op dat moment bestaande uit zo’n 6 miljoen kinderen), zoals de “Wandervogel” en “Bündischen Jugend”, uit. Tegen die tijd had Von Schirach er al voor zorg gedragen dat het gemiddelde intellect van de jeugd binnen de Hitler-Jugend danig was teruggezakt. Intellectuele kennis werd beperkt tot leuzen, gedichten en liederen: “We marcheren voor Hitler in nacht en nood, met de Vlag der Jeugd voor vrijheid en brood”. Al deze teksten waren van Von Schirach afkomstig.

De filosofie ten aanzien van de Duitse jeugd in het Derde Rijk was dat ze klaargestoomd moesten worden als volwaardige nazi’s, waarbij de militaire deugden en de gehele nazi-ideologie ingebakerd zouden worden in de jeugd. Potentieel verzet moest voorkomen worden: de jeugd werd gehersenspoeld om een blind vertrouwen in het gehele nazi-systeem te ontwikkelen. Eenheid en gelijkheid moest binnen het Duitse volk heersen: zo moest men bijvoorbeeld elkaars handen vasthouden tijdens het zingen van liederen tijdens kampvuren. De jeugd werd constant duidelijk gemaakt hoe belangrijk zij waren voor het latere Duitsland: jeugdigheid werd bijna verheven tot hoogste goed dat jonge mensen, zoals Von Schirach, buitengewoon geschikt maakte als leider van deze organisatie. De jeugdigheid van hun leiders moest voor de leden van de Hitler-Jugend als voorbeeld dienen om hen constant duidelijk te maken wat de waarde van het jong zijn precies was.

Ondanks talloze verwoede pogingen lukte het Von Schirach nooit een echte vertegenwoordiger te worden van wat Hitler als het ideale type omschreef. Zijn tweeslachtige optreden wekte veel controverse binnen de partij en de lagere rangen binnen de Hitler-Jugend op. Hoewel hij zijn studie niet had voltooid, trachtte hij enerzijds wel de schijn op te wekken een geraffineerd academicus te zijn en anderzijds trachtte hij zich de ferme stijl en het hardhandige optreden van de Hitler-Jugend eigen te maken. Hoewel Von Schirach al vanaf jonge leeftijd zijn adellijke afkomst trachtte te verbergen, is vele malen gebleken dat hij hierin keer op keer faalde. Von Schirach was noch hard, noch taai, noch flink, eerder een weke en verwende jongen die zich alleen in zijn partijuniform veilig waande. Dit beeld werd zelfs bekrachtigd door zijn vrouw, Henriette Hoffman, die hem beschreef als “een slap figuur voor wie de pose belangrijker is dan het doel.” Deze karaktereigenschappen brachten hardnekkige geruchten voort die wezen op latente homoseksuele neigingen. Deze werden in verloop van tijd alleen maar gevoed door andere geruchten, zoals zijn vrouwelijk aandoende trekken, zijn dweperige gedichten en toespraken (met name die gericht op Hitler), zijn vrouwelijk getinte slaapkamer en zijn geforceerde mannelijke gedrag. Overigens waren veel nazi’s met hoge functies van mening dat Von Schirach zijn positie niet te danken had aan zijn kwaliteiten en capaciteiten, maar aan zijn slijmerige gedrag ten opzichte van Adolf Hitler.

Om tegenover zijn critici, zoals Hitlers privé-secretaris Martin Bormann, zijn moed te tonen, meldde hij zich in december 1939 aan bij de Wehrmacht. Na zijn training in Berlin-Döberitz werd hij ingedeeld bij de befaamde “Groβdeutschland”-divisie waarna hij vervolgens vanaf mei 1940 betrokken raakte bij de inval in Frankrijk. Zijn ‘heldhaftige' optreden duurde slechts enkele weken waarna hij nog even kon genieten van het Franse leven. Kort hierna werd hij tot Oberleutnant bevorderd. Na dit optreden werd hem het IJzeren Kruis 2e Klasse en het bronzen Infanterie-Sturmabzeichen toegekend.

Definitielijst

Berghof

Een diep in de Beierse alpen verborgen villa op de top van de Obersalzberg vlakbij Berchtesgaden. Deze villa was in het bezit van Hitler en het centrum van de zogeheten Alpenfestung. De villa kende een enorm tunnelcomplex van in totaal bijna 11 kilometer lengte. Vanuit de Berghof werd een groot deel van de tijd het Derde Rijk bestuurd door Hitler en zijn naaste medewerkers. Daarnaast bracht ook Eva Braun als minnares van Hitler er veel tijd door.

divisie

Bestond meestal uit tussen de een en vier Regimenten en maakte meestal deel uit van een Korps. In theorie bestond een Divisie uit 10.000 - 20.000 man.

Eerste Wereldoorlog

Ook wel Grote Oorlog genoemd, conflict dat ontstond na een groei van het nationalisme, militarisme en neo-kolonialisme in Europa en waarbij twee allianties elkaar bestreden gedurende een vier jaar durende strijd, die zich na een turbulent begin, geheel afspeelde in de loopgraven. De strijdende partijen waren Groot-Brittannië, Frankrijk, Rusland aan de ene kant, op den duur versterkt door Italië en de Verenigde Staten (de zogeheten Triple Entente), en Duitsland, Italië, Oostenrijk-Hongarije en het Ottomaanse Rijk aan de andere kant (Triple Alliance). De strijd werd gekenmerkt door enorme aantallen slachtoffers en de inzet van vele nieuwe wapens (vlammenwerpers, vliegtuigen, gifgas, tanks). De oorlog eindigde met de onvoorwaardelijke overgave van Duitsland en zijn bondgenoten in 1918.

Führer

Duits woord voor leider. Hitler was gedurende zijn machtsperiode de führer van nazi-Duitsland.

ideologie

Het geheel van beginselen en ideeën van een bepaald stelsel.

IJzeren Kruis

Duitse militaire onderscheiding, vertaling vanuit het Duits. Zie: Eisernes Kreuz.

Infanterie

Het voetvolk van een leger (infanterist).

nazi

Afkorting voor een nationaal socialist.

nazisme

Afkorting van nationaal-socialisme.

Revolutie

Meestal plotselinge en gewelddadige ommekeer van bestaande (politieke) verhoudingen en situaties.

Sturmabteilung

Semi-militaire afdeling van de NSDAP. Opgericht in 1922 ter beveiliging van bijeenkomsten en leiders van de NSDAP. Hun toenemende macht werd gebroken tijdens de "Nacht van de Lange messen" (29-30 juni 1934).