Dagblad de Gelderlander in oorlogstijd

HET LAATSTE NUMMER
Aan onze Lezers.

Per aangeteekend expresse-schrijven d.d. 23 Februari 1942 ontving ik van het Rijksbureau voor de Grafische Industrie te Amsterdam de mededeeling, dat in verband met de papierschaarschte, na 16 Maart 1942 geen papier meer zou worden geleverd ten behoeve van ons dagblad „De Gelderlander". Tevens werd daarbij de verleende dispensatie om papier uit voorraad te mogen verwerken voor de vervaardiging van bovengenoemde uitgave met ingang van 17 Maart 1942 ingetrokken. Dit beteekende, dat „De Gelderlander" met zijn 45000 abonné's heden voor het laatst zal verschijnen.

Met het oog op het groote economische belang, aan deze gedwongen stopzetting, zoowel voor het personeel en de maatschappij als voor het publiek, verbonden, heb ik mij daarna tot de Commissie voor Persreorganisatie gewend met de eerlijke vraag of misschien nog andere redenen een rol speelden. De heer Max Blokzijl, voorzitter van de Commissie voor Persreorganisatie, ontkende dit ten sterkste bij schrijven van 3 Maart j.l. Wij hebben derhalve deze beslissing te aanvaarden.

Ik wil slechts verklaren, overtuigd te zijn, dat wij ons steeds aan de gegeven voorschriften hebben gehouden, tenzij de „officieele richtlijnen" van ons blad zich daar tegen verzetten. Deze richtlijnen zijn vastgesteld ingevolge een in het Journalistenbesluit aan Uitgevers toegekend recht; ze zijn gebaseerd op officiëele verklaringen van bevoegde instanties en op artikel 2 van de Statuten onzer Vennootschap, waarbij als doel wordt aangegeven, het uitgeven van het Roomsch-Katholieke dagblad „De Gelderlander".

En wat nu?
„De Gelderlander" heeft een naam, een reputatie, zij kan vriend en tegenstander met open vizier tegemoet treden. Het gaat om een arbeid van bijna honderd jaren, waarin geen moeite te veel, geen zorg 'te groot is geweest voor het mooie principieele, cultureele en sociale doel. Al dit werk en ,al deze moeite gaan met één slag te niet, als straks na volbrachten strijd, onze machines moeten worden stopgezet.
En dan onze menschen!

Mijn gedachten zijn vol zorg voor het dagelijksch brood voor hen allen, de honderden werkers, zoowel binnen de muren als over de geheele provincie en nog daar buiten, die hart en ziel aan hun werk hadden verpand. Het is onmogelijk hierin geheel te voorzien. Er kan alleen getracht worden alles zooveel mogelijk te verzachten. Moge een ieder naar de mate van zijn krachten ons hierbij behulpzaam zijn. Zij hebben gestreden en zij hebben dus recht op erkenning.

Rest mij nog ten afscheid ook onzen lezers en adverteerders hartelijk dank te zeggen voor de vriendschap van jaren. Veel woorden kunnen in dit uur aan de eerlijkheid der bedoeling niets verbeteren. Tenslotte de wensch en de hoop dat het commando „Stop tot nader orde" nog eens zal worden herzien in een „Langzaam vooruit" en „De Gelderlander" zich dan wederom zal mogen verheugen in de trouwe vriendschap van U allen. Dat geve God! Tot later!

G. H. J. B. BODEWES,
Directeur N.V. Uitg.-Mij De Gelderlander.
Nijmegen, 14 Maart 1942.

DE VLAG WORDT GESTREKEN
Ja, trouwe lezer van ons dagblad „De Gelderlander", ditmaal is het gerucht waar, dat ge vernomen hebt: het gerucht, dat Uw krant, die al jaren, misschien Uw leven lang, Uw 's avonds bescheiden binnen wippende huisvriend was, heden voor het laatst verschijnt.

Uit Den Haag ontving onze directie, zooals U hiervoor kunt lezen, de officieele mededeeling, die als een doodvonnis voor ons klonk, dat in verband met de papierschaarschte vanaf 16 Maart geen papier meer voor ons blad kon worden verstrekt en dat ook niet meer mocht worden geput uit den nog te onzer beschikking staanden voorraad. Nadere informatie te bevoegder slechts de bevestiging van deze inderdaad gebracht. Een van de grootste katholieke provinciale dagbladen in Nederland, wij met onze oplage van thans circa 45.000 stuks constateeren dat op dit oogenblik met gerechtvaardigde fierheid, moet thans wegens papierschaarschte, zooals dus de officieele motiveering luidt, haar uitgifte staken.

Een groot katholiek cultuurgoed, dat in 93 jaren door generaties is opgebouwd, wordt hier slachtoffer der huidige omstandigheden. Drie-en-negentig jaren lang is ons blad „De Gelderlander" in duizenden huisgezinnen gekomen als de brenger van goed en blij, zoowel als van slecht en droevig nieuws, als de drager en vertegenwoordiger van een richting, als leiding gevend katholiek orgaan en tevens spreekbuis der publieke opinie in Nederland en in ons gewest, dat vrijwel geheel Gelderland benevens Noord-Oost Brabant en Noord-Limburg omvat, als strijder vooral ook voor tallooze groote en kleinere gewestelijke en plaatselijke belangen.

Kosten noch moeiten zijn gespaard voor een goede, degelijke, actueele berichtgeving, doch steeds in katholieken Nederlandschen zin; van dienzelfden principieelen aard, gebaseerd op de pauselijke encyclieken, was ook de leiding, welke „De Gelderlander" steeds getracht heeft in de artikelen te geven aan den gedachtenloop van het katholieke volksdeel in ons gewest, zoowel als aan den gang van zaken vooral en speciaal in deze streken. Als geen ander blad heeft onze „Gelderlander" op de bres gestaan voor streekbelangen, is ons blad zonder ophouden opgekomen tegen onrecht en mistoestanden, heeft het goede initiatieven gesteund. En daarbij zal geen weldenkend, eerlijk man ons kunnen verwijten, dat wij aan nieuwe stroomingen en richtingen geen aandacht hebben besteed, integendeel, wij hebben steeds, door de jaren heen, geijverd voor een nieuwe gemeenschap, voor een nieuw Nederland, voor een nieuwe wereld in den geest der Kerk en den nieuwen tijd hebben wij voorgestaan tot zoover onze richtlijnen als katholiek blad ons dit toelieten.

Heden moet die veelzijdige taak, voorloopig althans, beeindigd worden. Voor U, waarde lezer, zal het een gemis zijn Uw lijfblad 's avonds niet meer in de brievenbus te vinden, Uw katholieke voorlichting, Uw streeknieuws zoowel als de landelijke- en wereld-berichtgeving niet meer op de oude vertrouwde manier te ontvangen, afgezien nog van de verdere rubrieken welke Uw speciale interesse hadden; voor ons die ons geheele leven aan de zaak der katholieke pers gewijd hadden, wier bestaan met dat van het dagblad „De Gelderlander" in den loop der jaren vergroeid was, voor ons is het offer, dat thans gevraagd wordt, zeer zwaar en wel op de eerste plaats omdat wij niet meer kunnen helpen verder bouwen aan ons levenswerk. Persoonlijke zorgen komen daarbij op het tweede plan, al drukken ook deze vooral nu ongemeen hevig. Rest ons nog slechts onze lezers zoowel als onze medewerkers te danken voor hun trouw en voor de blijken van sympathie, welke wij de laatste dagen van zoovele zijden mochten ontvangen.

Een goede krant is als een middeleeuwsche Burcht, die den wijden omtrek beheerscht. De ridders, die in het slot thuis behooren, behartigen de belangen van de streek en van haar bewoners en daarbij bewaren en verdedigen zij als een kostbare schat hun eer en hun trouw aan de beginselen en idealen welke zij belijden en die worden gesymboliseerd in de standaard, de vlag welke van de torens wappert. Als de avond valt, wordt, terwijl de wachter het signaal geeft en ieder zijn werkzaamheden staakt om eerbiedig het saluut te brengen, de vlag gestreken.

Als heden het laatste nummer van ons blad van de machtige rotatiepers komt en dit ingenieuse raderwerk tot stilstand is gebracht, dan valt de avond over het dagblad ,,De Gelderlander" als inleiding tot een nacht, langer dan wij, werkers, ooit gekend hebben. Dan wordt ook bij ons de vlag gestreken en wij beëindigen ons werk om haar eerbiedig ons saluut te brengen. Dat kunnen wij doen in de volkomen overgave van een eerlijk, zuiver geweten, want wij zijn er ons fier van bewust, dat wij onze eer en onze trouw onbevlekt bewaard hebben.