Nederlandse kanonneerboten

Vanaf 1876 werd in Nederland een aantal stoomkanonneerboten gebouwd ter verdediging van de Nederlandse zeegaten en havens. De 29 nieuwe kanonneerboten waren onderverdeeld in twee klassen. De eerste klasse bestond uit schepen bewapend met een 23cm kanon en de tweede klasse was bewapend met een 28cm kanon. Van de vijftien kanonneerboten van de laatste klasse waren er in mei 1940 nog 9 in dienst bij de Koninklijke Marine. Hr. Ms. Njord, Hr. Ms. Heimdall, Hr. Ms.Vali, Hr. Ms. Ulfr, Hr. Ms. Dufa en Hr. Ms. Udur waren inmiddels ten prooi gevallen aan de slopershamer. Hr. Ms. Bulgia en Hr. Ms. Vidar waren omgebouwd tot mijnenlegger en deden tijdens de Duitse inval in Nederland dienst als mijnenlichter. De overige zeven oude stoomkanonneerboten werden in de jaren `20 geclassificeerd als rivierkanonneerboten en drie er van deden in mei 1940 dienst bij de Onderzoekings- en Bewakingsdienst Bovenrivieren (OBB).

Klasse overzicht

Technische gegevens

Hr. Ms. Thor

Hr. Ms. Thor bevond zich op 10 mei 1940 in Den Helder en was toegevoegd aan het schip van de wacht te Willemsoord om de haven van Den Helder mee te verdedigen. De oude rivierkanonneerboot was in 1918 omgebouwd tot hulpmijnenlegger en later weer tot kanonneerboot en beschikte nog over slechts een enkel 15cm kanon. Na de Nederlandse capitulatie viel het schip in Duitse handen. De Duitsers zetten het oude schip in als Hafenschützboot in Vlissingen. Bij een geallieerd bombardement op Vlissingen in februari 1941 werd de Thor tot zinken gebracht door een aantal near misses (indirecte bomtreffers).

Hr. Ms. Freyr

De rivierkanonneerboot Hr. Ms. Freyr, uitgerust met een enkel 7,5cm en drie 3,7cm kanonnen, was in mei 1940 ingedeeld bij de OBB op de Rijn bij Arnhem onder commandant luitenant-ter-zee (LTZ) 2 B.I.M.W. Ouwerkerk. Na enkele dagen betrokken te zijn geweest bij verschillende gevechten bij Arnhem en Rhenen trok het oude schip zich terug naar Amsterdam. Na de Nederlandse capitulatie werd de oude kanonneerboot bij de Oranjesluizen tot zinken gebracht door de eigen bemanning. De Duitsers hebben het schip gelicht en in september 1944 als blokschip tot zinken gebracht in Den Helder. In november 1947 werd het wrak gelicht en gesloopt.

Hr. Ms. Tyr

Hr. Ms. Tyr was in mei 1940 ingedeeld bij de OBB ter verdediging van de Maas-Waallinie onder commandant LTZ 1 H.W.A. Madsen. Hr. Ms. Tyr was inmiddels verschillende malen verbouwd en was uitgerust met een 12cm kanon en twee 12,7mm mitrailleurs. Op 15 mei viel het schip bij Gorinchem onbeschadigd in Duitse handen omdat het van de landmacht commandant Groep Merwede niet opgeblazen mocht worden. De Duitsers gebruikten het schip als hulpmijnenlegger, Hafenschützboot en Küstenschützboot. Het oude vaartuig werd verschillende malen beschadigd door geallieerde bombardementen en werd na augustus 1943 nauwelijks meer ingezet. Na de Duitse capitulatie, op 5 mei 1945, werd het schip gesloopt.

Hr. Ms. Braga

De kanonneerboot Hr. Ms. Braga, ingedeeld bij de OBB, lag op 10 mei 1940 bij Millingen aan de Rijn. Nadat commandant LTZ 2 J.H. Uiterwijk vernomen had dat Millingen bezet was voer hij met de oude kanonneerboot de Neder-Rijn op tot bij Fort Pannerden. Het pontonveer van West-Pannerden werd door het 12cm kanon van de Braga vernield. De bemanning maakte daarna het 12cm kanon onklaar, bracht de oude kanonneerboot vlak achter Fort Pannerden, tussen twee strekdammen, tot zinken en voegde zich bij de soldaten in het fort om dit mee te verdedigen tegen de oprukkende Duitsers. Het 3,7cm kanon en de 12,7mm mitrailleur werden hierbij meegenomen. Ondanks de versterking kon het fort niet gehouden worden en op zaterdagavond 11 mei om 19:30 uur gaf Fort Pannerden zich over aan Oberstleutnant Speck. De Braga werd in de loop van de oorlog gelicht en gesloopt.

Hr. Ms. Balder

Hr. Ms. Balder lag ten tijde van de Duitse inval in Nederland in onderhoud te Bolnes en was daarom niet inzetbaar. De bemanning onder commando van LTZ 2 C.L.J.F. Douw van der Krap vocht mee bij de Maasbruggen in Rotterdam. Het onttakelde schip viel op 14 mei in Duitse handen die het gebruikten als bergingsponton voor verongelukte Duitse vliegtuigen onder de naam Veteran. In deze functie werd het schip gestationeerd op Vliegkamp Schellingwoude bij Amsterdam. Al op 2 september 1940 werd het schip versleept naar Kiel waar het op 30 mei 1942 vernield werd tijdens een geallieerde luchtaanval.

Hr. Ms. Hefring

De rivierkanonneerboot Hr. Ms. Hefring was in mei 1940 ingedeeld bij het IJsselmeerflottielje en beschikte na de verschillende verbouwingen nog over een 12cm en twee 3,7cm kanonnen. Op 10 mei werd het oude schip onder commandant LTZ 2 J. den Hartog als drijvende batterij op het IJ gestationeerd waar het op 14 mei door de eigen bemanning tot zinken werd gebracht. Op 23 september 1940 werd de Hefring op last van de Duitsers gelicht waarna zij de oude kanonneerboot inzetten als Küstenschützboot te Vlissingen. Tijdens een geallieerde luchtaanval op 17 juni 1943 werd de Hefring getroffen door een bom en tot zinken gebracht.

Hr. Ms. Hadda