Nederlandse kanonneerboten

Kanonneerboten van de Thor-klasse

Vanaf 1876 werd in Nederland een aantal stoomkanonneerboten gebouwd ter verdediging van de Nederlandse zeegaten en havens. De 29 nieuwe kanonneerboten waren onderverdeeld in twee klassen. De eerste klasse bestond uit schepen bewapend met een 23cm kanon en de tweede klasse was bewapend met een 28cm kanon. Van de vijftien kanonneerboten van de laatste klasse waren er in mei 1940 nog 9 in dienst bij de Koninklijke Marine. Hr. Ms. Njord, Hr. Ms. Heimdall, Hr. Ms.Vali, Hr. Ms. Ulfr, Hr. Ms. Dufa en Hr. Ms. Udur waren inmiddels ten prooi gevallen aan de slopershamer. Hr. Ms. Bulgia en Hr. Ms. Vidar waren omgebouwd tot mijnenlegger en deden tijdens de Duitse inval in Nederland dienst als mijnenlichter. De overige zeven oude stoomkanonneerboten werden in de jaren `20 geclassificeerd als rivierkanonneerboten en drie er van deden in mei 1940 dienst bij de Onderzoekings- en Bewakingsdienst Bovenrivieren (OBB).

Klasse overzicht

BouwwerfOp stapel gezetTewatergelatenIndienstgesteld
Hr. Ms. ThorChristie Nolet & Kuyper te Delfshaven19 september 187631 maart 18778 november 1877
Hr. Ms. FreyrChristie Nolet & Kuyper te Delfshaven15 februari 18779 juli 187724 november 1877
Hr. Ms. TyrChristie Nolet & Kuyper te Delfshaven4 oktober 1877187828 november 1879
Hr. Ms. BragaChristie Nolet & Kuyper te Delfshaven1877187810 juni 1879
Hr. Ms. BalderChristie Nolet & Kuyper te Delfshaven31 mei 187818788 augustus 1879
Hr. Ms. HefringNederlandse Stoomboot Mij. Fijenoord te Rotterdam15 april 187916 september 187920 april 1880
Hr. Ms. HaddaKoninklijke Fabriek van Stoom- en andere Werktuigen te Amsterdam1879187910 mei 1880

Technische gegevens

Grootste lengte:27,8 meter
Grootste breedte:8,2 meter
Diepgang:2,48 meter
Waterverplaatsing standaard:240 ton
Waterverplaatsing volbeladen:272 ton
Machine-installatie:2 compound machines
Machinevermogen:117 pk
Maximale snelheid:7,5 knopen
Bunkercapaciteit:30 ton kolen
Actieradius:1.200 zeemijlen
Bemanning:30 tot 34 koppen
Bewapening bij oplevering:1 x 28cm en 2 x 3,7cm kanonnen, 1 x 3,7cm revolverkanon

Hr. Ms. Thor

Hr. Ms. Thor bevond zich op 10 mei 1940 in Den Helder en was toegevoegd aan het schip van de wacht te Willemsoord om de haven van Den Helder mee te verdedigen. De oude rivierkanonneerboot was in 1918 omgebouwd tot hulpmijnenlegger en later weer tot kanonneerboot en beschikte nog over slechts een enkel 15cm kanon. Na de Nederlandse capitulatie viel het schip in Duitse handen. De Duitsers zetten het oude schip in als HafenschŁtzboot in Vlissingen. Bij een geallieerd bombardement op Vlissingen in februari 1941 werd de Thor tot zinken gebracht door een aantal near misses (indirecte bomtreffers).

Hr. Ms. Freyr

De rivierkanonneerboot Hr. Ms. Freyr, uitgerust met een enkel 7,5cm en drie 3,7cm kanonnen, was in mei 1940 ingedeeld bij de OBB op de Rijn bij Arnhem onder commandant luitenant-ter-zee (LTZ) 2 B.I.M.W. Ouwerkerk. Na enkele dagen betrokken te zijn geweest bij verschillende gevechten bij Arnhem en Rhenen trok het oude schip zich terug naar Amsterdam. Na de Nederlandse capitulatie werd de oude kanonneerboot bij de Oranjesluizen tot zinken gebracht door de eigen bemanning. De Duitsers hebben het schip gelicht en in september 1944 als blokschip tot zinken gebracht in Den Helder. In november 1947 werd het wrak gelicht en gesloopt.

Hr. Ms. Tyr

Hr. Ms. Tyr was in mei 1940 ingedeeld bij de OBB ter verdediging van de Maas-Waallinie onder commandant LTZ 1 H.W.A. Madsen. Hr. Ms. Tyr was inmiddels verschillende malen verbouwd en was uitgerust met een 12cm kanon en twee 12,7mm mitrailleurs. Op 15 mei viel het schip bij Gorinchem onbeschadigd in Duitse handen omdat het van de landmacht commandant Groep Merwede niet opgeblazen mocht worden. De Duitsers gebruikten het schip als hulpmijnenlegger, HafenschŁtzboot en KŁstenschŁtzboot. Het oude vaartuig werd verschillende malen beschadigd door geallieerde bombardementen en werd na augustus 1943 nauwelijks meer ingezet. Na de Duitse capitulatie, op 5 mei 1945, werd het schip gesloopt.

Hr. Ms. Braga

De kanonneerboot Hr. Ms. Braga, ingedeeld bij de OBB, lag op 10 mei 1940 bij Millingen aan de Rijn. Nadat commandant LTZ 2 J.H. Uiterwijk vernomen had dat Millingen bezet was voer hij met de oude kanonneerboot de Neder-Rijn op tot bij Fort Pannerden. Het pontonveer van West-Pannerden werd door het 12cm kanon van de Braga vernield. De bemanning maakte daarna het 12cm kanon onklaar, bracht de oude kanonneerboot vlak achter Fort Pannerden, tussen twee strekdammen, tot zinken en voegde zich bij de soldaten in het fort om dit mee te verdedigen tegen de oprukkende Duitsers. Het 3,7cm kanon en de 12,7mm mitrailleur werden hierbij meegenomen. Ondanks de versterking kon het fort niet gehouden worden en op zaterdagavond 11 mei om 19:30 uur gaf Fort Pannerden zich over aan Oberstleutnant Speck. De Braga werd in de loop van de oorlog gelicht en gesloopt.

Hr. Ms. Balder

Hr. Ms. Balder lag ten tijde van de Duitse inval in Nederland in onderhoud te Bolnes en was daarom niet inzetbaar. De bemanning onder commando van LTZ 2 C.L.J.F. Douw van der Krap vocht mee bij de Maasbruggen in Rotterdam. Het onttakelde schip viel op 14 mei in Duitse handen die het gebruikten als bergingsponton voor verongelukte Duitse vliegtuigen onder de naam Veteran. In deze functie werd het schip gestationeerd op Vliegkamp Schellingwoude bij Amsterdam. Al op 2 september 1940 werd het schip versleept naar Kiel waar het op 30 mei 1942 vernield werd tijdens een geallieerde luchtaanval.

Hr. Ms. Hefring

De rivierkanonneerboot Hr. Ms. Hefring was in mei 1940 ingedeeld bij het IJsselmeerflottielje en beschikte na de verschillende verbouwingen nog over een 12cm en twee 3,7cm kanonnen. Op 10 mei werd het oude schip onder commandant LTZ 2 J. den Hartog als drijvende batterij op het IJ gestationeerd waar het op 14 mei door de eigen bemanning tot zinken werd gebracht. Op 23 september 1940 werd de Hefring op last van de Duitsers gelicht waarna zij de oude kanonneerboot inzetten als KŁstenschŁtzboot te Vlissingen. Tijdens een geallieerde luchtaanval op 17 juni 1943 werd de Hefring getroffen door een bom en tot zinken gebracht.

Hr. Ms. Hadda

De oude stoomkanonneerboot Hr. Ms. Hadda deed sinds de mobilisatie van augustus 1939, geheel ontwapend, dienst als logementschip in Hoek van Holland. Op 14 mei 1940 viel het schip in Duitse handen en werd vervolgens gesloopt.

Definitielijst

capitulatie
Overeenkomst tussen strijdende partijen met betrekking tot de overgave van een land of leger.
kanon
ook bekend als Kanone (Du) en Gun (En). Wordt vaak gebruikt om allerlei geschut aan te duiden. Eigenlijk slaat de term op vlakbaan geschut. Wordt gekenmerkt door een langere loop en grotere dracht.
mitrailleur
Machinegeweer, een automatisch, zwaar snelvuurwapen.
mobilisatie
Een leger in staat van oorlog brengen, dus eigenlijk de overgang van vredestoestand naar oorlogstoestand. Het Nederlandse leger werd gemobiliseerd op 29 augustus 1939.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Hr. Ms. Freyr.
(Bron: Peter Kimenai Go2War2)


Hr. Ms. Freyr op de Waal bij Nijmegen in 1939.
(Bron: dutchfleet)


Hr. Ms. Hefring en Hr. Ms. Tyr.
(Bron: dutchfleet)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
19-10-2010
Laatst gewijzigd:
30-03-2013
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2014
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.