Gerstein, Kurt

Vooroorlogse jaren

Inhoudsopgave

Inleiding

Eén van de meest opmerkelijke Duitse verzetsmensen is de protestantse mijnbouwkundige Kurt Gerstein. Als SS-officier was hij medeverantwoordelijk voor de levering van Zyklon-B aan Auschwitz. In vernietigingskamp Belzec was hij er getuige van hoe honderden Joden vergast werden. Geschokt door wat hij toen zag, zocht hij contact met vertegenwoordigers van neutrale landen, de katholieke en protestantse kerk en het Nederlandse verzet. Hij hoopte dat zijn getuigenis wereldwijd openbaar gemaakt zou worden en dat wereldleiders, waaronder de paus, zich zouden uitspreken tegen de genocide. Maar in plaats daarvan stuitte hij op ongeloof en onverschilligheid.

Dit artikel is een samenvatting van het boek 'De boodschapper uit de hel' van dezelfde auteur.

Jeugd- en studiejaren

Kurt Gerstein werd op 11 augustus 1905 in Münster in Westfalen geboren. Zijn vader, Ludwig Gerstein, was rechter en kwam uit een gerespecteerde Lutherse familie van artsen, juristen en ondernemers. Samen met zijn vrouw, Clara Gerstein Schmemann, kreeg hij zeven kinderen, waarvan Kurt de zesde was. Kurt was geen makkelijke leerling; hij haalde slechte cijfers, spijbelde en was een grappenmaker in de klas. Ook thuis was hij niet makkelijk en gold hij als het zwarte schaap. Opvallend genoeg zocht juist deze opstandige jongeman toenadering tot het christendom en groeide hij uit tot inspirerend jeugdleider in de protestantse jeugdbeweging.

De opmars van de NSDAP ging niet aan de Gersteins voorbij. Ludwig Gerstein liet zijn zoons op 1 mei 1933 lid worden van de partij. Kurt werd vijf maanden later ook lid van de Sturmabteilung (SA). Kort na de machtsovername leek hij ervan overtuigd te zijn dat hij zijn geloof kon verenigen met loyaliteit aan de partij. Daar kwam verandering in toen de nazi’s een steeds meer antikerkelijk beleid gingen voeren. Hij protesteerde tevergeefs tegen de opname van protestantse jeugdorganisaties in de Hitlerjugend. Tot een openlijke confrontatie tussen Gerstein en nationaalsocialisten kwam het op 30 januari 1935 in het stadtheater van Hagen waar het antichristelijke theaterstuk Wittekind opgevoerd werd. Toen één van de toneelspelers zich in negatieve woorden uitsprak over Christus uitte hij luidkeels zijn protest, waarna partijleden hem een “behoorlijk pak slaag” gaven.

Conflicten met het regime

Intussen was Gerstein in juni 1931 afgestudeerd als ingenieur. Hij studeerde verder om in november 1935 een nog hogere graad in de mijnbouwkunde (Bergassessor) te behalen. Diezelfde maand verloofde hij zich in Berlijn met domineesdochter Elfriede Bensch met wie hij in 1937 zou trouwen. In 1936 trad hij in dienst als rijksambtenaar bij de Saarmijnen. Daar zou hij slechts enkele maanden werken, want op 24 september 1936 werd hij in Saarbrücken gearresteerd door de Gestapo. Hij was aangegeven bij de beruchte geheime politiedienst nadat hij een grap op zijn werk had uitgehaald met de uitnodigingen voor een bijeenkomst van de Vereniging van Duitse Mijnwerkers. De tekst bevatte enkele satirische opmerkingen die beledigend opgevat konden worden door partijleden. Bij een huiszoeking in zijn woning werden brieven en christelijke regime-kritische pamfletten aangetroffen die Gerstein had willen verspreiden onder medewerkers van justitie en ministeries. Hij zat zes maanden gevangenen, verloor zijn baan bij de Saarmijnen en werd oneervol uit de NSDAP gezet.

Al vlot na zijn vrijlating probeerde Gerstein gerehabiliteerd te worden in de partij. Zijn eerste poging was tevergeefs en nu hij werkloos was, begon hij in december 1936 een studie medicijnen aan het Deutsches Institut für Ärtzliche Mission in Tübingen. Daar kwam hij in aanraking met een groep Duits-nationalistische Hitler-opponenten, wat hem opnieuw problemen opleverde met de autoriteiten. In mei 1937 kreeg hij een spreekverbod voor het hele rijksgebied en ongeveer een jaar later werden hij en andere leden van de groep gearresteerd. Op 14 juli 1938 werd Gerstein gevangen gezet in kamp Welzheim, waar hij zes en een halve week vastzat. Dankzij hulp van een protestantse Gestapo-medewerker werd Gerstein op 28 augustus 1938 vrijgelaten uit het kamp. Murw geslagen gedurende zijn gevangenschap onthield hij zich voorlopig van oppositionele activiteiten.

Geholpen door zijn vader probeerde Gerstein zich opnieuw te rehabiliteren in de partij. In augustus 1940 bezocht hij het Braune Haus, het partijhoofdkwartier van de nazi’s in München, waar hij te horen kreeg dat enkel Hitler zelf over volledige rehabilitatie besluiten kon, maar dat die op dat moment geen verzoeken in behandeling nam. Een ambtenaar van het hoogste partijgerechtshof gaf aan dat Gerstein om zijn zaak geloofwaardiger te maken zich moest bewijzen als een ware nationaalsocialist. Een mogelijkheid daartoe was om toe te treden tot de Schutzstaffel (SS). Lidmaatschap van de NSDAP was geen vereiste om lid te worden. Waarschijnlijk datzelfde jaar nog (1940) meldde hij zich als vrijwilliger.

Definitielijst

nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
Sturmabteilung
Semi-militaire afdeling van de NSDAP. Opgericht in 1922 ter beveiliging van bijeenkomsten en leiders van de NSDAP. Hun toenemende macht werd gebroken tijdens de "Nacht van de Lange messen" (29-30 juni 1934).
vernietigingskamp
Kamp waar tijdens de Tweede Wereldoorlog grote groepen mensen (voornamelijk Joden en zigeuners) door de SS werden geliquideerd door middel van vergassing. Auschwitz, Treblinka en Majdanek zijn drie voorbeelden van vernietigingskampen.
Zyklon-B
Het gifgas dat in de Duitse vernietigingskampen systematisch werd toegepast om voornamelijk joden te vermoorden.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Kurt Gerstein in het begin van zijn carrière in de SS.
(Bron: Publiek domein)


Gerstein met christelijke jeugd.
(Bron: Landeskirchliche Archiv der Evangelischen Kirche von Westfalen)


Huwelijk van Kurt en Elfriede Gerstein, november 1937.
(Bron: Berlin Lexikon)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
03-03-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2017
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.