Onderzeeboten van de O 19-klasse

Hr. Ms. O 19

Nadat Hr. Ms. O 19 op 3 juli 1939 door commandant luitenant-ter-zee 1 (LTZ 1) K. van Dongen in dienst was gesteld volgde een korte inwerkperiode. Drie weken later was de nieuwe onderzeeboot al op weg naar Nederlands Oost-IndiŽ waar de boot op13 september arriveerde. Op 10 mei 1940, de dag dat de Duitsers Nederland binnenvielen, werd in de Nederlandse kolonie de algehele mobilisatie afgekondigd. De meeste Nederlandse oorlogsschepen, waaronder de O 19, werden ingezet om geallieerde koopvaardijschepen te beschermen en om te patrouilleren in de Indonesische archipel. Op 31 mei 1941 werd het commando van de Nederlandse onderzeeboot overgenomen door LTZ 1 F.J.A. Knoops.

Op 7 december 1941, na de Japanse aanval op Pearl Harbor, verklaarde Nederland de oorlog aan Japan en werden alle operationele onderzeeboten in Nederlands Oost-IndiŽ in de hoogste staat van paraatheid gebracht. De onderzeeboten waren verdeeld in vier divisies en Hr. Ms O 19 vormde samen met zusterschip Hr. Ms. O 20 Onderzeebootdivisie IV. Vanaf 9 december werden de Nederlandse Onderzeebootdivisies I en II onder Brits bevel gesteld als onderdeel van de British Eastern Fleet. Drie dagen later volgde Onderzeebootdivisie IV. De thuisbasis van de O 19 en O 20 werd de Singapore Submarine Base. De eerste oorlogspatrouille van Hr. Ms. O 19 vond plaats van 14 tot 25 december in de Zuid Chinese Zee. Op de 16e, 18e en 23e december kreeg commandant Knoops kansen om Japanse vrachtschepen tot zinken te brengen, maar de torpedoaanvallen mislukten steeds. De gemiste kansen waren waarschijnlijk te wijten aan het feit dat er bij elke poging slechts ťťn torpedo werd afgevuurd in plaats van een salvo. Het is niet helemaal duidelijk of deze missers commandant Knoops verweten werden maar het is een feit dat op 28 december 1941 het commando van Hr. Ms. O 19 overgenomen werd door LTZ 1 H.F. Bach Kolling.

Vanaf nieuwjaarsdag 1942 werd een tweede oorlogspatrouille uitgevoerd die twee weken zou duren. In het zuidelijke deel van de Golf van Siam werden op 10 januari twee volgeladen Japanse vrachtschepen verkend die niet door oorlogsschepen begeleid werden. Het weer was slecht en de vijandelijke schepen werden regelmatig aan het oog onttrokken door heftige regenbuien en metershoge golven. Toch zag commandant Bach Kolling kans om even voor vieren in de middag het kleinste van de twee Japanse schepen onder vuur te nemen. Hij vuurde drie torpedo`s af op een afstand van ruim 3.000 meter. Door de periscoop kon Bach Kolling zien dat het kleinste schip na een explosie begon te zinken, maar bemerkte ook dat het grotere vrachtschip zwarte rookwolken uitstootte en naar stuurboord begon over te hellen. Het was echter te gevaarlijk voor Hr. Ms. O 19 om nog langer op dezelfde positie te blijven en de onderzeeŽr dook tot 25 meter diepte en verwijderde zich in zuidwestelijke richting. Pas bij terugkeer in Singapore, op 15 januari, kon de bemanning van de Nederlandse onderzeeboot medegedeeld worden dat zij twee Japanse vrachtschepen tot zinken had gebracht: de Akita Maru van 3817 ton en de Taieryu Maru van 4944 ton.

Na de val van Singapore op diezelfde dag, 15 januari 1942, vertrok Hr. Ms. O 19 onder Nederlands bevel voor een oorlogspatrouille naar Straat Makassar, ten oosten van Borneo. Tot de door de geallieerde verloren Slag in de Javazee bleef de O 19 patrouilleren in de Indonesische archipel. In de nacht van 1 op 2 maart 1942 kon de moderne onderzeeboot uitwijken naar Colombo, Ceylon, en zo ontkomen aan de oprukkende Japanners. Vanuit Colombo werd Hr. Ms. O 19 weer onder Brits bevel gesteld als onderdeel van de British Eastern Fleet. Tijdens een patrouille in Straat Malakka, tussen Sumatra en Brits MaleisiŽ, werd de onderzeeboot door een Japanse torpedobootjager aangevallen met dieptebommen. Hr. Ms. O 19 kon ontkomen maar liep behoorlijke schade op, onder andere aan de duikroeren. Hierop werd besloten de Nederlandse onderzeeŽr naar Groot-BrittanniŽ te sturen voor reparaties en groot onderhoud. Met tussenstops in Kenia, waar de O 19 enige tijd ingezet werd als Asdic-oefenboot, Zuid-Afrika en Engeland, waar steeds kleine reparaties uitgevoerd werden, kwam Hr. Ms. O 19 op 12 februari 1943 aan in Grangemouth, Schotland.

De onderhoudsperiode op de HMS Dockyard in Grangemouth zou een vol jaar in beslag nemen. De snorkel werd verwijderd omdat de Britten niet beschikten over reserveonderdelen voor dit Nederlandse systeem en er (nog) niet de voordelen van inzagen. Verder werd diverse apparatuur vervangen en werden de duikroeren gerepareerd. Bovendien werden alle accu`s vervangen. De bevelvoering over Hr. Ms. O 19 werd op 12 augustus 1943 overgenomen door LTZ 1 A. van Karnebeek. Van februari tot half juni 1944 volgde een opwerk- en oefenperiode waarbij veel geoefend werd met het laden en leggen van (dummy)mijnen. Op 12 juni 1944 vertrok Hr. Ms. O 19 wederom naar de Oost en werd weer ťťn van de eenheden van de British Eastern Fleet. Op 21 augustus 1944 vertrok de Nederlandse onderzeeboot op een oorlogspatrouille die het schip naar de westkust van Sumatra bracht. Op 4 september werd met behulp van het dekkanon, een door de Japanners in beslag genomen, Madoerese prauw tot zinken gebracht. Twee dagen later onderging een Japanse kustvaarder van 200 ton hetzelfde lot. Op 10 september bracht het dekkanon van Hr. Ms. O 19 het Japanse vrachtschip Korei Maru van 600 ton tot zinken.

Na deze succesvolle patrouille kwam Hr. Ms. O 19 op 18 september 1944 aan in Fremantle, West-AustraliŽ, wat haar nieuwe basis werd. Van hier uit werd de Nederlandse onderzeeboot onder Amerikaans operationeel bevel gesteld. Van 23 oktober tot 24 november ondernam de Nederlandse onderzeeboot een oorlogspatrouille in de Javazee. Op 16 november werd de Japanse kustvaarder Kaishin Maru no.2 van 150 ton, weer met behulp van het dekkanon, tot zinken gebracht. Terug in Fremantle onderging de onderzeeŽr een korte onderhoudsperiode. Tijdens deze periode werd commandant Van Karnebeek, op 16 december 1944, om medische redenen afgelost door LTZ 1 J.F. Drijfhout van Hooff.

Drie dagen later vertrok het schip weer voor een patrouilletocht in de Javazee. Tijdens deze patrouille werden op 3 januari 1945 40 Vickers T III T mijnen gelegd in ondiep water bij het eiland Bawean in de Javazee. Dit was ťťn van de belangrijkste vaargeulen naar Batavia, Java. Twee dagen later werden drie torpedo`s afgevuurd op een Japans escorteschip maar ze misten allemaal. Op 9 januari werd meer succes behaald toen ten zuiden van Borneo het Japanse koopvaardijschip Shinko Maru no.1 tot zinken werd gebracht. Van de drie afgevuurde torpedo`s was er ťťn voltreffer. Onmiddellijk na de aanval ging de onderzeeboot op de bodem van de 20 meter ondiepe zee liggen omdat het vijandelijke vrachtschip geŽscorteerd werd door een torpedobootjager. De Japanse jager voer over de Nederlandse onderzeeboot heen en dropte op grote afstand drie dieptebommen. Aan boord van Hr. Ms. O 19 kreeg de bemanning de valse hoop dat ze niet ontdekt zouden worden en wachtte in spanning af. Een uurtje later kwam de vijandelijke torpedobootjager terug en liet vijf dieptebommen vallen die zeer dicht bij de onderzeeŽr ontploften.

Machinist Siem Spruijt van Hr. Ms. O 19 schreef later: ďHet achterschip werd meters opgetild en weer teruggekwakt. Lichamen vielen over elkaar heen. De ravage was enorm en ik was bang, doodsbang. Gloeilampen vielen links en rechts om me heen. Alle lichten waren uitgegaan en overal waren waterlekkages te horen. In de centrale was brand uitgebroken. Zeewater stroomde over het hoofdschakelbord dat een lugubere blauwe gloed gaf. Even daarna had ik mijn positieven weer bij elkaar gelukkigĒ.

De voor- en achterbatterij compartimenten maakten water waardoor er chloorgas gevormd werd. Verreweg het ergst waren de gevolgen van de dieptebomaanval in de machinekamer. Daar lekte uit de koelmachine koolzuurgas wat de zuurstof in de onderzeeboot begon te verdringen. Door de aanwezige gassen moest de bemanning door kalipatroonmaskers ademen. Een paar uur later werden noodgedwongen de hoofdballasttanks geblazen waardoor de zwaar beschadigde onderzeeboot naar de oppervlakte kon komen. Bij het openen van het torenluik werden echter meteen seinlampen en scheepssilhouetten waargenomen waarop meteen weer gedoken werd. Hierop besloot de commandant dat toch de machinekamer binnengegaan moest worden om de dieselmotoren en ťťn van smeeroliepompen vaargereed te maken.

Onder de meest bizarre omstandigheden werkten de machinisten en een elektromonteur, met zwemvesten aan, aan de motoren van de onderzeeboot. Regelmatig verloren enkelen van hen het bewustzijn waarop ze de machinekamer uitgetrokken werden en in het achterste batterij compartiment weer bijgebracht werden. Het weerhield hen er niet van daarna hun werkzaamheden weer te hervatten. Het lukte om de diesels en de smeerpomp weer aan de praat te krijgen wat een uitzonderlijke prestatie genoemd mag worden. De onderzeeboot kwam weer aan de oppervlakte en de vijandelijke schepen waren verdwenen. Met vreselijk in onbalans lopende dieselmotoren verliet Hr. Ms. O 19 in zuidelijke richting het strijdtoneel. Op 15 januari kwam de onderzeeboot aan in Darwin. Hier werden enige noodreparaties verricht waarbij bleek dat de beide achterste duikroeren weggeslagen waren en de schroefbladen ernstig beschadigd waren. Zes dagen later, op 21 januari 1945, strompelde Hr. Ms. O 19 Fremantle binnen en werd met eerbetoon door de aanwezige Amerikaanse schepen ontvangen.

De reparaties aan Hr. Ms. O 19 duurden tot 1 april 1945. Op die dag vertrok de Nederlandse onderzeeboot wederom op oorlogspatrouille naar de Javazee. Tien dagen later werd de Japanse tanker Hosei Maru van 696 ton door het dekkanon van de O 19 tot zinken gebracht. Dit was de door de Japanners gevorderde tanker Poseidon van de Nederlandsch-Indische Tankstoomboot Maatschappij. Op 13 april legde Hr. Ms. O 19 40 mijnen in het noorden van Straat Banka, aan de oostkust van Sumatra. Vijf dagen later vuurde de O 19 vier torpedo`s af op een zware Japanse kruiser die echter allemaal misten. Op 22 april verkende Hr. Ms. O 19 weer een Japanse zware kruiser waarvan men dacht dat het de Haguro was. Weer vuurde de Nederlandse onderzeeboot vier torpedo`s af op het vijandelijke oorlogsschip en men claimde ťťn treffer. Japanse en Amerikaanse bronnen meldden echter dat de zware Japanse kruiser Ashigara tot tweemaal toe, op 18 en 22 april, door Hr. Ms. O 19 met vier torpedo`s werd beschoten, maar deze bronnen meldden geen enkele treffer.

Definitielijst

Asdic
Engelse afkorting voor: Allied Submarine Detection Investigation Committee. Door de Britten gebruikt systeem om Duitse onderzeeŽrs op te sporen. ASDIC zond een elektronisch signaal en ving de echo van deze signalen op en zette deze om in geluid, de bekende 'ping'. ASDIC had maar een bereik van 1,5 zeemijl en er was een ervaren luisteraar nodig om een U-boot te onderscheiden van een school vissen.
kolonie
Overzees gebiedsdeel.
kruiser
Snelvarend oorlogsschip van 8000-15000 ton, geschikt voor diverse taken als verkenning, verkenningsafweer en konvooibescherming.
mobilisatie
Een leger in staat van oorlog brengen, dus eigenlijk de overgang van vredestoestand naar oorlogstoestand. Het Nederlandse leger werd gemobiliseerd op 29 augustus 1939.
Siam
Benaming van Thailand.
torpedo
Oorlogswapen, met van een explosieve lading voorzien sigaarvormig lichaam met een voortstuwings- en besturingsmechanisme, bestemd om na lancering via het water zijn weg te zoeken naar vijandelijke schepen en deze door een onderwaterexplosie uit te schakelen.
torpedobootjager
(Engels=destroyer) Zeer lichtgebouwd, snel en wendbaar oorlogsschip, bestemd om door verrassingsaanvallen grote vijandelijke schepen met de torpedo tot zinken te brengen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Hr. Ms. O 19 in Gibraltar, 1944.
(Bron: Wikipedia)


Hr. Ms. O 19.
(Bron: Collectie van Cleemputte)


De mijnenbuizen van Hr. Ms. O 19.
(Bron: Collectie van Cleemputte)


Mijnen laden aan boord van Hr. Ms. 19.
(Bron: Wikipedia)


Onderwaterbedrijf van Hr. Ms. O 19.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
31-03-2011
Laatst gewijzigd:
12-11-2012
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.