Nederlandse logementsschepen

Verbouwde oorlogsschepen 2

Hr. Ms. Koning der Nederlanden

Technische gegevens

Bouwwerf:Rijkswerf te Amsterdam
Op stapel gezet:31 december 1871
Te water gelaten:28 oktober 1874
In dienst gesteld:16 februari 1877
Grootste lengte:85 meter
Grootste breedte:15,14 meter
Diepgang:5,85 meter
Waterverplaatsing standaard:5.400 ton
Machine-installatie: 2 x 3-cilinder Penn & Sons compound stoommachines, 7 x dwarsscheeps gestookte ketels
Machinevermogen:4.400 pk
Bunkercapaciteit:630 ton kolen
Maximale snelheid:12 knopen
Bemanning:256 koppen
Bewapening bij oplevering:2 x 2 28cm en 4 x 1 12cm kanonnen, 2 x 3,7cm 5-loops Hotchkiss revolverkanonnen

De Koning der Nederlanden werd op stapel gezet als Matador, maar op 24 februari 1872 vernoemd naar Koning Willem de Derde. Zr. Ms. Koning der Nederlanden was een ironclad ramtorenschip omdat de romp geheel van ijzer was vervaardigd. Het schip was speciaal gebouwd voor de dienst in Nederlands Oost-IndiŽ. Ondanks de stoommachines had het schip nog een zeilplan van het type bark dat 847 vierkante meter zeil kon voeren. Alleen in de beginjaren werden de zeilen sporadisch gebruikt om de actieradius te vergroten. Omdat het een relatief zware bewapening voerde en omdat het een gordelbepantsering van 150 tot 200mm had werd het schip, door buitenlandse marines, geclassificeerd als slagschip. In 1890 werden de 3,7cm revolverkanonnen vervangen door twee 7,5cm en vier 3,7cm snelvuurkanonnen. Op 1 april 1895 werd het schip buiten dienst gesteld en op het Marine-etablissement te Soerabaja verbouwd tot logementsschip. In 1899 werd Hr. Ms. Koning der Nederlanden als wachtschip te Soerabaja in dienst gesteld en had ter verdediging nog steeds de beschikking over de vier 12cm en twee van de 3,7cm kanonnen. In Soerabaja vervulde Hr. Ms. Koning der Nederlanden tot 2 maart 1942 de rol van logementsschip en onderzeebootdepotschip. Op 2 maart 1942 werd het schip door de eigen bemanning in brand gestoken waarna het zonk bij Soerabaja.

Hr. Ms. Wilhelmina

Technische gegevens

Bouwwerf:Nederlandse Stoomboot Maatschappij te Rotterdam
Op stapel gezet:1874
Te water gelaten:1875
Grootste lengte:25,88 meter
Grootste breedte:7,62 meter
Diepgang:2,2 meter
Waterverplaatsing standaard:240 ton
Machine-installatie: 2 x compound direct drive stoommachines, 2 x Schotse ketels met ťťn vuurhaard
Machinevermogen:140 pk
Maximale snelheid:8 knopen
Bemanning:26 koppen
Bewapening bij oplevering:1 x 23cm en 2 x 3,7cm kanonnen

Het logementschip Hr. Ms. Wilhelmina was de voormalige Hydra-klasse stoomkanonneerboot Hr. Ms. Brak die in 1874 gebouwd was. Het schip kreeg later in plaats van het originele 23cm kanon de beschikking over een 21cm en twee 3,7cm kanonnen. In 1902 werd het schip ontwapend en opgelegd. Later deed het verbouwde schip dienst als parkherstellingsboot Wilhelmina in Amsterdam. Een parkherstellingsboot was een soort hospitaalschip bestemd voor patiŽnten die het ziekenhuis mochten verlaten, maar nog niet geheel genezen waren. De Wilhelmina was ťťn van de twee bekende herstellingsboten die door het Nederlandse Rode Kruis beheerd werden. De naam voor dergelijke schepen is gebaseerd op de parkherstellingsoorden die eveneens door het Rode Kruis beheerd werden. De Wilhelmina heeft haar taak als parkherstellingsboot onder andere uitgevoerd aan de Amstel en in het Oosterdok.

Vanaf de mobilisatie in augustus 1939 deed het schip dienst als logementsschip bij de Onderzoekings- en Bewakingsdienst Bovenrivieren (OBB). Het schip werd samen met de stoomkanonneerboten Hr. Ms. Freyr, Hr. Ms. Braga en Hr. Ms. Tyr en de oude torpedoboot Hr. Ms. Christiaan Cornelis gestationeerd in Nijmegen. Tijdens de capitulatie op 14 mei 1940 lag Hr. Ms. Wilhelmina in de P.G.E.M.-haven te Nijmegen en viel in Duitse handen. Het is onbekend wat de Duitsers tijdens de bezettingsperiode met de Wilhelmina gedaan hebben, maar in mei 1945 werd de oude stoomkanonneerboot en logementsschip teruggevonden en werd het door de marine gebruikt als oliehulk. In 1961 is het schip voor sloop verkocht.

Hr. Ms. Koningin Emma der Nederlanden

Technische gegevens

Bouwwerf:Rijkswerf te Amsterdam
Op stapel gezet:6 november 1876
Te water gelaten:20 januari 1879
In dienst gesteld:1 december 1880
Grootste lengte:91,85 meter
Grootste breedte:12,5 meter
Diepgang:6,1 meter
Waterverplaatsing standaard:3.160 ton
Machine-installatie:1 x horizontaal werkende expansie stoommachine, 4 x vlampijpketels
Machinevermogen:2.732 pk
Maximale snelheid:14,1 knopen
Bemanning:200 koppen
Bewapening bij oplevering:6 x 17cm en 8 x 12cm kanonnen, 4 x spar- en 7 x vistorpedo`s

Zr. Ms. Koningin Emma der Nederlanden was een schroefstoomschip van de Atjeh-klasse. Deze zogenaamde unprotected cruisers waren eigenlijk volgetuigde zeilfregatten met stoomvermogen. Het schip werd op stapel gezet als De Ruyter, doch op 7 januari 1879 herdoopt. Het schip beschikte over twee schoorstenen en drie masten en was van ijzer gebouwd en voor een groter drijfvermogen met hout bekleed. Het schip had vier vlampijpketels en een horizontaal werkende expansie machine die een enkele dubbelbladige schroef met een diameter van 4,88 meter aandreef. De machines en de ketels waren afkomstig van de Koninklijke Fabriek van Stoom en Andere Werktuigen te Amsterdam. Het totale zeiloppervlak van deze klasse schepen bedroeg 1.585 vierkante meter en in tegenstelling tot de ramtorenschepen zoals Hr. Ms. Buffel en Hr. Ms. Schorpioen, waren deze schepen uitstekend te zeilen. Hier werd dan ook veel gebruik van gemaakt.

Net als de overige vijf schepen van de Atjeh-klasse werd Zr. Ms. en later Hr. Ms. Koningin Emma der Nederlanden veelvuldig ingezet bij oefeningen en reizen naar vooral Nederlands Oost-IndiŽ. Op 15 februari 1900 vertrok het schip voor het laatst uit Nederlands Oost-IndiŽ via Kaap de Goede Hoop. De 17cm kanonnen waren in Soerabaja achtergelaten en zouden gebruikt worden in de nog te bouwen plaatselijke verdedigingswerken. Op 11 juni arriveerde het schip in Den Helder en werd op 23 juni buiten dienst gesteld en opgelegd. In 1908 werd het schip op de werf De Lastdrager te Den Helder verbouwd en ingericht als logementsschip. Op 16 november van dat jaar werd het schip als zodanig in Den Helder in dienst gesteld ter vervanging van de verouderde Marnix. Vervolgens deed het schip dienst als wachtschip te Willemsoord ten behoeve van het KIM en in de binnenhaven ten behoeve van de Rijkswerf.

Op 14 juni viel Hr. Ms. Koningin Emma der Nederlanden in vijandelijke handen en de Duitsers zetten het schip eveneens in als logementsschip. Op 21 juni 1940 werd het schip beschadigd door een near miss (indirecte bomtreffer) van de Royal Air Force (RAF) waarna het schip water maakte. Het wachtschip werd op de Rijkswerf gerepareerd en vervolgens weer in de buitenhaven afgemeerd. In 1942 kapseisde en zonk het wachtschip om nog onbekende redenen in de buitenhaven. Waarschijnlijk was dit het gevolg van sabotage, maar dit kan niet met zekerheid gezegd worden. In april 1943 werd het wrak gelicht en door de BS10, de voormalige mijnenveger Hr. Ms. M1 en nu in Duitse dienst als Bergungsschiffe 10, de haven uitgesleept en ten noorden van Fort Harssens weer tot zinken gebracht.

Hr. Ms. Van Speyk

Zr. Ms. Van Speyk was ook een Atjeh-klasse schroefstoomschip en een zusterschip van Zr. Ms. Koningin Emma der Nederlanden. De kiel van het schip werd gelegd op de Rijkswerf te Amsterdam in 1882. Het schip werd vervolgens op 1 maart 1887 in dienst gesteld. Alle overige specificaties zijn gelijk aan die van Hr. Ms. Koningin Emma der Nederlanden. Het schip was, net als haar zusterschepen vooral actief in Nederlands Oost-IndiŽ. In 1903 en 1904 werd de voormalige unprotected cruiser verbouwd tot logementsschip op de Rijkswerf in Den Helder. Vanaf 1905 tot 1940 fungeerde het schip als accommodatieschip ten behoeve van de stokersopleiding in Den Helder. Op 14 mei 1940 viel het schip in Duitse handen en de bezetter liet het schip in 1943 overbrengen naar Amsterdam om daar als logementsschip verder te fungeren. Na de oorlog werd het ter plaatse teruggevonden, maar al in maart 1946 afgestoten en voor sloop verkocht naar Hendrik Ido Ambacht.

Definitielijst

capitulatie
Overeenkomst tussen strijdende partijen met betrekking tot de overgave van een land of leger.
kanon
ook bekend als Kanone (Du) en Gun (En). Wordt vaak gebruikt om allerlei geschut aan te duiden. Eigenlijk slaat de term op vlakbaan geschut. Wordt gekenmerkt door een langere loop en grotere dracht.
mobilisatie
Een leger in staat van oorlog brengen, dus eigenlijk de overgang van vredestoestand naar oorlogstoestand. Het Nederlandse leger werd gemobiliseerd op 29 augustus 1939.
slagschip
Zwaar gepantserd oorlogsschip met geschut van zeer zwaar kaliber.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Hr. Ms. Koning der Nederlanden, wachtschip te Soerabaja.
(Bron: Wikipedia)


De stoomkanonneerboot Hr. Ms. Brak in 1907.
(Bron: Dutchfleet)


De parkherstellingsboot Wilhelmina aan de Amstel.
(Bron: De binnenvaart)


Hr. Ms. Koningin Emma der Nederlanden als wachtschip te Willemsoord in Den Helder, 1939.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)


De Koningin Emma der Nederlanden wordt door de BS10 (ex Hr. Ms. M 1) de haven van Den Helder uitgesleept.
(Bron: P. Kimenai Go2War2)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
13-08-2012
Laatst gewijzigd:
24-02-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.