Veen, Gerrit Jan van der

Gewapend verzet

Gewapend verzet

De goede Nederlandse bevolkingsadministratie van Nederland bleef echter erg handig voor de Duitsers. Zij konden door een simpele controle eenvoudig vaststellen of een persoonsbewijs vals was of niet. Ook gebruikten zij deze gegevens om mensen op te roepen voor tewerkstelling in Duitsland (de Arbeitseinsatz). Samen met andere personen ondernam Gerrit van der Veen verschillende pogingen om (delen van) deze administratie te vernietigen of de saboteren.

De eerste aanslag was gericht op de cartotheek van het Amsterdamse arbeidsbureau en vond plaats op 10 februari 1943. Hij werd uitgevoerd door Van der Veen en twee medestrijders. Als zij erin zouden slagen om de cartotheek te vernietigen, zouden de Duitsers bijna niet meer kunnen vaststellen wie zij konden oproepen voor de Arbeitseinsatz. Het plan was om de portier van het arbeidsbureau op te bellen met de mededeling dat de directeur samen met twee Duitsers naar het bureau zou komen om een aantal zaken te bespreken. Bij binnenkomst zou het aanwezige personeel overmeesterd worden en vervolgens zou er brand worden gesticht.

Het plan slaagde. Van der Veen en zijn medestanders wisten binnen te komen in het arbeidsbureau. Ze overmeesterden de portier en bonden hem vast. Hierna gingen zij naar de cartotheek en stichtten daar brand. De portier wist zich echter te bevrijden en sloeg alarm. Hierdoor werd de brand snel ontdekt en kon hij worden geblust. De aangerichte schade in de administratie was daardoor beperkt.

Aanslag op het bevolkingsregister

Op 27 maart 1943 pleegden Gerrit Jan van der Veen en nog een aantal andere verzetsmensen een aanslag op het bevolkingsregister van Amsterdam aan de Plantage Kerklaan 36-38. In dit gebouw waren de gegevens van meer dan 700.000 Amsterdammers, waaronder 70.000 Joden, opgeslagen. Als deze administratie vernietigd zou kunnen worden, verloren de Duitsers een belangrijk controle- en opsporingsmiddel.

De uitvoering van de aanslag verliep volgens plan. Negen verzetsmensen, van wie zes een politie-uniform droegen, drongen binnen in het bevolkingsregister van Amsterdam onder het mom van het uitvoeren van een controle. Willem Arondeus die de leiding had over de actie, liet alle wachtposten aantreden. Deze werden vervolgens ontwapend en door middel van een verdovende injectie tijdelijk uitgeschakeld.

Hierna begon de groep met het openen van de archiefkasten en het leeggooien van de kaartenbakken. De stapels documenten werden besprenkeld met een brandbare stof en er werden springladingen geplaatst. Om 11:00 uur klonken enkele zware ontploffingen en het gebouw vloog in brand. De brandweer wachtte expres lang voordat zij uitrukte en gebruikte veel meer water dan strikt noodzakelijk was om de brand de blussen. Dit alles om de schade zo groot mogelijk te maken.

Uiteindelijk bleek dat echter slechts 15 % van de administratie was vernietigd. Bovendien beschikte de bezetter over een duplicaat van alle Nederlandse persoonsgegevens in de Haagse villa Kleykamp. (Deze villa zou in 1944 gebombardeerd worden door de Britse luchtmacht.) De actie had dus niet het gehoopte effect. Bovendien werden de meeste aanslagplegers vrij spoedig gearresteerd door de Duitsers. Alleen Gerrit Jan van der Veen en de grafisch ontwerper Willem Sandberg (1897-1984) wisten uit handen van de Duitsers te blijven.

Centrale man van het verzet

Gerrit Jan van der Veen groeide steeds meer uit tot een centraal en leidend figuur in het Amsterdamse verzet. Hij kwam via een illegale radiozender in contact met de Nederlandse regering in ballingschap in Londen, die Van der Veen al snel ging beschouwen als een leidend figuur in de Nederlandse illegaliteit. Door zijn gebruikte vermomming stond hij hier onder meer bekend onder de bijnaam "bolhoed."

Eind 1943 nam Gerrit Jan van der Veen, samen met Gerben Wagenaar en Paul Guermonprez, de leiding op zich van de op 1 mei 1943 opgerichte Raad van Verzet, een illegale groep die zich voornamelijk bezighield met het gewapende verzet en sabotage. De RVV probeerde ook de Nederlandse illegaliteit meer te verenigen en te coŲrdineren. Toen Van der Veen erachter kwam dat de RVV niet unaniem gesteund werd (behalve de RVV hielden bijvoorbeeld ook de Landelijke Knokploegen en de Ordedienst zich bezig met gewapend verzet) trad hij weer terug uit het bestuur. Hij hield zich in het vervolg voornamelijk bezig met de PBC.

Van der Veen bleef nog wel betrokken bij de Kern, een periodiek topoverleg van de belangrijkste verzetsorganisaties in Nederland. In deze vergaderingen stemden zij hun werkzaamheden op elkaar af en probeerden zij nader tot elkaar te komen.

Definitielijst

Arbeitseinsatz
Gedwongen tewerkstelling in Duitsland. Circa 11 miljoen Europese burgers werden in dit kader opgeroepen om dwangarbeid te verrichten in het Derde Rijk. Niet te verwarren met de Arbeidsdienst, een organisatie opgericht als nationaal-socialistisch vormingsinstituut voor Nederlandse jongeren.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Het gebouw van het Amsterdamse bevolkingsregister aan de Plantage Kerklaan 36-38.
(Bron: Beeldbank WO2)


Hetzelfde gebouw na de aanslag van 27 maart 1943 die uitgevoerd werd door van Gerrit Jan van der Veen en zijn verzetscollegaís.
(Bron: Beeldbank WO2)

Informatie

Artikel door:
Wesley Dankers
Geplaatst op:
21-10-2012
Laatst gewijzigd:
29-06-2017
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.