Onderzoekings- en Bewakingsdienst Bovenrivieren

Strijd van Hr. Ms. Braga en Fort Pannerden

Op 10 mei 1940, om 03:55 uur, werd de eerste Duitse grensoverschrijding bij Spijk door een goudkleurig schitterlicht gemeld aan de Nederlandse troepen. Ook op andere plaatsen staken Duitse troepen de Nederlandse grens over. Toen LTZ 1 Madsen dit vernam, werden de commandanten van de Braga en de Freyr gewaarschuwd en ging hij zelf aan boord van de Tyr. Hr. Ms. Christiaan Cornelis en Hr. Ms. Cressy vuurden enkele 3,7cm granaten af op Hr. Ms. Wilhelmina nadat de kas en de geclassificeerde documenten meegenomen waren. De beide kleine oorlogsschepen voegden zich daarna bij Hr. Ms. Tyr.

Omdat Hr. Ms. Braga zich vlak bij de grens bevond, kwam zij vrijwel meteen onder vuur te liggen van de Duitse vliegtuigen en van Duitse machinegeweren vanaf de wal. In de loop van de vroege morgen van die tiende mei werd de snelle bezetting van Millingen gemeld en hierop besloot de commandant van de oude rivierkanonneerboot, LTZ 2 Koninklijke Marine Reserve (KMR) J.H. Uiterwijk, de rivier af te zakken en de Neder-Rijn op te varen richting Fort Pannerden. Onderweg werd het pontonveer van West-Pannerden door de Braga tot zinken gebracht om te voorkomen dat de Duitsers het zouden gebruiken om de rivier over te steken. Rond 08:00 uur zag LTZ 2 Uiterwijk dat Fort Pannerden al door Duitse artillerie onder vuur genomen werd, en hij besefte dat de Braga geen schijn van kans had tegen de Duitse kanonnen en vliegtuigen. Hij besloot om de oude kanonneerboot tot zinken te brengen en met zijn bemanning de bezetting van Fort Pannerden te versterken. Hr. Ms. Braga werd tussen twee kribben (strekdammen) aan de grond gezet waarna de buitenboordafsluiters opengedraaid werden. Terwijl het oude schip langzaam vol rivierwater liep, werd het 12cm kanon onklaar gemaakt en het 3,7cm kanon en de 12,7mm mitrailleur van boord gehaald. De wapens en de munitie meenemend spoedden de mannen zich naar het fort.

Fort Pannerden was van 1869 tot 1872 gebouwd als voorpost van de Vesting Holland. In 1939 kreeg het verouderde fort de status van infanteriesteunpunt toebedeeld en werden er enige tientallen infanteristen met machinegeweren geplaatst. Er werden zeven kleine kazematten gebouwd rondom het fort en enige mitrailleurnesten ingericht. De kazematten waren echter nog niet voorzien van zanddekking en de overige fortificaties stamden nog uit de vorige eeuw. Op 10 mei lieten de Duitsers het fort links liggen en staken in grote getalen de Neder-Rijn over in rubberbootjes, buiten bereik van de mitrailleurs van Fort Pannerden. Nadat de Duitsers de noordelijker gelegen IJssellinie en de zuidelijker gelegen Maas-Waalkanaalstelling al eerder op die eerste dag hadden doorbroken, werd het fort omringd door vijandelijke troepen en volledig geÔsoleerd.

De volgende dag om 08:00 uur werd Fort Pannerden aangevallen door zes Duitse Junkers 87 duikbommenwerpers (Stuka`s) die het fort hevig mitrailleerden. Marinier 1e klasse Van Rijn, die met de 12,7mm mitrailleur van de Braga bovenop het fort had postgevat, schoot op de aanvallende vliegtuigen en wist er meerdere te raken waarvan ťťn toestel gedwongen werd te landen. Gelukkigerwijs raakte niemand in het fort gewond tijdens de Duitse aanval. Kapitein Westerveld had inmiddels patrouilles in burger uitgezonden omdat zijn fragiele telefoonlijn stukgeschoten was. Hij leerde van de patrouilles dat het fort geheel door vijandelijke troepen omsingeld was en dat de linie Nijmegen-Bemmel-Huissen ontruimd was. Rond 15:00 uur vernam de commandant van het fort dat de Duitsers artillerie hadden opgesteld in Doornenburg, de kant vanaf de Betuwe, om zijn vesting onder vuur te kunnen nemen.

Tegen 18:45 uur naderden op de fortweg twee Duitse onderhandelaars terwijl zes Stuka`s boven het fort cirkelden. De Duitsers hadden de volgende boodschap van hun superieur Oberstleutnant Speck: ďOnze pantservoertuigen staan klaar voor de aanval. U bent volkomen ingesloten. Tegenstand is volkomen nutteloos. Wij staan per radio in contact met onze vliegers. Wij komen niet als vijanden maar als vrienden en willen daarom onnodig bloedvergieten vermijden". Kapitein Westerveld overwoog zijn kansen. Het moreel van zijn mannen en de bemanning van Hr. Ms. Braga was nog goed, maar de bewapening van het fort was niet berekend op een aanval vanaf de Betuwse kant. De marine batterij kon alleen richting het Blijlands Kanaal vuren, in de richting van de Rijn. Een bomaanval zou het fort en het garnizoen fataal worden omdat het fort van boven geheel open was. Verder was het beton van de kazematten nog vers en zwak omdat het nog maar zo kort geleden gestort was. Bovendien beschikte men in het fort niet over pantser- en luchtafweergeschut van enige betekenis. Na overleg met de officieren van de Braga, kwam de commandant van Fort Pannerden tot de conclusie dat verder vechten geen zin had en om 19:30 uur, op 11 mei 1940, gaf de bezetting van het fort zich over. Van de Duitse soldaten, die het fort na de overgave bezetten, leerden de Nederlandse verdedigers dat die morgen, door toedoen van de 12,7mm mitrailleur van de Braga, ťťn vliegtuig was neergestort en twee andere toestellen beschadigd raakten waardoor zij gedwongen waren zich terug te trekken.

Op 12 mei 1940 werd de bemanning van Fort Pannerden in krijgsgevangenschap afgevoerd richting Duitsland. Tijdens het verloop van de oorlog werd het fort door de bezetter leeggeplunderd. Vooral het staal, de wapens en de aanwezige apparatuur, zoals afstandmeters, waren voor de steeds meer onder schaarste lijdende Duitsers zeer waardevol.

Definitielijst

artillerie
Verzamelnaam voor krijgswerktuigen waarmee men projectielen afschiet. De moderne term artillerie duidt in het algemeen geschut aan, waarvan de schootsafstanden en kalibers boven bepaalde grenzen vallen. Met artillerie duidt men ook een legeronderdeel aan dat zich voornamelijk van geschut bedient.
kanon
ook bekend als Kanone (Du) en Gun (En). Wordt vaak gebruikt om allerlei geschut aan te duiden. Eigenlijk slaat de term op vlakbaan geschut. Wordt gekenmerkt door een langere loop en grotere dracht.
mitrailleur
Machinegeweer, een automatisch, zwaar snelvuurwapen.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


Hr. Ms. Braga in de 19e eeuw.
(Bron: Dutchfleet)


Recente opname van Fort Pannerden.
(Bron: Fort Pannerden)


Duitse Junkers 87 jacht- en duikbommenwerpers bijgenaamd Stuka`s.
(Bron: Wikipedia)

Informatie

Artikel door:
Peter Kimenai
Geplaatst op:
01-11-2012
Laatst gewijzigd:
18-04-2013
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.