Roosevelt, Franklin

Overlijden en nagedachtenis

Het heen-en-weer reizen naar Jalta en de intensieve besprekingen hadden het uiterste gevergd van de verzwakte president. Voor het eerst in zijn carriŤre sprak hij op 1 maart 1945 het Congres zittend toe, terwijl hij verslag uitbracht over de resultaten conferentie van Jalta. Tijdens deze toespraak sprak hij ťťn van de weinige keren over zijn handicap. "Ik hoop dat u mij wilt excuseren voor deze ongebruikelijke pose", zo zei hij, "maar ik weet dat u zal begrijpen dat het voor mij een stuk makkelijker is om niet tien pond aan staal aan de onderkant van mijn benen mee te zeulen." Enkele weken daarna, op 12 april 1945, blies de 63-jarige Franklin Roosevelt zijn laatste adem uit, terwijl hij verbleef in zijn cottage in Warm Springs. Volgens de officiŽle gegevens overleed hij aan een beroerte. Een pikant gegeven is dat hij stierf in het bijzijn van zijn minnares Lucy Mercer. Kunstenares Elizabeth Shoumatoff, een vriendin van Lucy, was er ook om een portret van Roosevelt te schilderen; het beroemde onafgemaakte schilderij is te bezichtigen in Warm Springs. Het was voor Eleanor Roosevelt een harde klap toen ze ontdekte dat haar man opnieuw omging met Lucy en dat hun dochter de ontmoetingen tussen haar vader en zijn minnares zelfs had geregeld.

Het stoffelijk overschot van Roosevelt werd in een met een vlag gedrapeerde doodskist op 13 april per presidentiŽle trein, begeleid door 2.000 militairen van Fort Benning, overgebracht naar Washington. Overal langs de spoorlijn stonden Amerikanen die rouwden om de dood van hun geliefde president. Hij had het leven gedurende de Grote Depressie voor hen weer draaglijk gemaakt. In menige huiskamer van minder bedeelde Amerikanen hing zijn portret aan de muur. Op 14 april kwam de trein met het lichaam van Roosevelt aan in Washington. De doodskist werd diezelfde dag naar de oostelijke vleugel van het Witte Huis overgebracht. Na een begrafenisdienst werd de kist, opnieuw per trein, overgebracht naar Roosevelts landgoed Springwood in Hyde Park. Begeleid door een militaire band en een bataljon kadetten van West Point werd de kist op een affuit naar de rozentuin gereden, de locatie van Roosevelts laatste rustplek. Talrijke Amerikanen waren aanwezig bij de begrafenisplechtigheid. Terwijl de kist naar beneden zakte, werd met drie saluutschoten de laatste eer bewezen aan de Amerikaanse president. Diverse wereldleiders zouden het graf bezoeken. Op 12 maart 1946, bijna een jaar na de dood van Roosevelt, bezocht Churchill het graf van zijn vriend en bondgenoot. Hij werd vergezeld door de weduwe van de president, die later op dezelfde plek begraven zou worden, net als overigens Roosevelts geliefde hond, de Schotse terriŽr Fala.

Bij vergelijkende onderzoeken naar het functioneren van Amerikaanse presidenten, uitgevoerd door onder meer The Wall Street Journal en The Times, eindigt Franklin Roosevelt meestal in de top drie. Hij was geen saaie beleidsmaker of sobere beheerder van de schatkist, maar een iconisch figuur van vergelijkbare statuur als zijn voorgangers George Washington en Abraham Lincoln. Hij liet zich niet leiden door het Congres, maar benutte het democratische instituut om zijn eigen doelen te verwezenlijken, zonder zich te laten afschrikken door de politieke tegenwerkingen die hij hierbij ondervond. Zijn New Deal was revolutionair en legde een stevig fundament voor een samenleving waarin voor de federale overheid een belangrijke rol is weggelegd om burgers te steunen bij ziekte, ouderdom en werkloosheid. Latere presidenten zetten zijn plannen voort, waaronder Barack Obama die, ondanks veel Republikeinse tegenstand, een zorgverzekering voor alle Amerikanen tot stand bracht.

Behalve de president die Amerika door de Grote Depressie sleepte, stond Roosevelt ook aan de basis van de Verenigde Staten als wereldmacht. Kort nadat hij overleed, op 8 mei 1945, kwam er een einde aan de oorlog in Europa en aan nazi-Duitsland. Zijn opvolger, Harry Truman, was in feite onvoorbereid op de functie die hij overnam. Hij had zich als senator op de achtergrond verdienstelijk gemaakt bij de bestrijding van corruptie in de oorlogsproductie. Het was deze onervaren politicus die de opdracht gaf tot de atoombomaanvallen op de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki in augustus 1945, waarna ook Japan zich gewonnen gaf. Roosevelts steun aan de Britten en de Sovjets voorafgaand aan de Amerikaanse oorlogsdeelname en zijn goede verstandhouding met Churchill en Stalin hadden een cruciale rol gespeeld in de geallieerde overwinning. De Amerikaanse president haalde zijn land uit isolationisme en was de stuwende kracht achter de Verenigde Naties, de door Roosevelt gedroomde organisatie die op 24 oktober 1945 opgericht werd. Mede via de VN zou de VS tot op de dag van vandaag zijn invloed uitoefenen op de mondiale politiek.

Na het overlijden van haar man had Eleanor nog een glansrijke toekomst voor zich. President Truman benoemde haar in de Amerikaanse afvaardiging bij de VN, waar ze als voorvechtster van mensenrechten aangewezen zou worden als voorzitster van de mensenrechtencommissie. GeÔnspireerd op de door haar man geformuleerde Four Freedoms was ze de drijvende kracht achter de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, die op 10 december 1948 door de algemene vergadering van de VN aangenomen zou worden. Na een onderbreking tijdens het presidentschap van Republikein Dwight Eisenhower, van 1953 tot 1961, werd ze door de Democratische president John Kennedy opnieuw benoemd binnen de Amerikaanse delegatie bij de VN. Ze zou deze positie tot 1962 bekleden. Als voorvechtster van vrouwenrechten werd ze door diezelfde president ook benoemd tot voorzitster van de presidentiele commissie voor de positie van vrouwen. Gedurende haar naoorlogse carriŤre reisde ze meerdere malen naar de Sovjet-Unie, waar ze sprak met Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov en zo bijdroeg aan de contacten tussen beide landen gedurende de Koude Oorlog. Op 7 november 1962 overleed in haar huis in New York de presidentsweduwe die glans gaf aan de rol van First lady, maar die ook zonder haar man een onuitwisbare rol speelde binnen de wereldpolitiek.

Het landgoed van de Roosevelts is sinds 1945 een nationale historische locatie, waar de presidentiŽle bibliotheek en het presidentiŽle archief en museum zich bevinden. Een andere locatie in de Verenigde Staten waar eer wordt bewezen aan de gewezen president is het in 1997 door president Bill Clinton in Washington D.C. geopende, 3 hectaren grote Franklin Delano Roosevelt Memorial. Op het terrein van de gedenkplaats bevinden zich meerdere beelden, waaronder ťťn van de president met zijn hond Fala en een andere van hem in zijn rolstoel.

Ook buiten de Verenigde Staten wordt Franklin Roosevelt publiekelijk herinnerd. In het bijzijn van zijn echtgenote werd in 1948 in Londen op Grosvenor Square een beeld van hem ingehuldigd. In Nederland, de bakermat van de familie Roosevelt, is de president evenmin vergeten. Sinds 1982 reikt de in Middelburg gevestigde Roosevelt Stichting in even jaren de Four Freedoms Award uit aan personen die zich sterk hebben gemaakt voor de door Roosevelt in 1941 geformuleerde vier vrijheden. In oneven jaren wordt hetzelfde gedaan door het Franklin & Eleanor Roosevelt Institute in New York. Onder andere Harry Truman, prinses Juliana, John F. Kennedy en Nelson Mandela werden geŽerd met deze onderscheiding.

Definitielijst

conferentie van Jalta
Conferentie tussen Churchill, Roosevelt en Stalin in Jalta op de Krim van 4 tot 11 februari 1945. Belangrijke besluiten werden genomen over de bezetting van Duitsland en de oprichting van de Verenigde Naties.
isolationisme
Politiek van de VS om zich niet te bemoeien met buitenlandse aangelegenheden, wat ook het geval was tot de aanval op Pearl Harbor (december 1941).
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


De sterk verzwakte Roosevelt spreekt op 1 maart 1945 het Congres voor het eerst zittend toe.
(Bron: FDR Presidential Library & Museum)


Het onafgemaakte portret van president Roosevelt van kunstenares Elizabeth Shoumatoff.
(Bron: Publiek Domein)


De kist met het lichaam van Franklin Roosevelt arriveert in Hyde Park, de geboorteplaats en laatste rustplaats van de president.
(Bron: FDR Presidential Library & Museum)


Na het overlijden van haar echtgenoot speelde Eleanor nog een belangrijke rol op het internationale toneel. Hier presenteert ze de vlag van de VN aan Harry Truman, de opvolger van haar man als president.
(Bron: FDR Presidential Library & Museum)


Het beeld van Franklin Roosevelt met zijn favoriete hond Fala in Washington D.C.
(Bron: Anneke & Paul Moerenhout)

Informatie

Artikel door:
Kevin Prenger
Geplaatst op:
21-10-2014
Laatst gewijzigd:
28-10-2014
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2018
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.