Uitgestelde Slag om Moskou

De Wehrmacht herstelt zich

Laat in de maand januari sloegen de Sovjet aanvallende eenheden eindelijk langs de westelijke oever van de Volchov, in de bevroren modder en moerassen een bres van 18 kilometer in de Duitse verdediging. Er werd een smalle corridor gecreŽerd, die de Sovjettroepen koortsachtig trachtten te verbreden. Meretskov zond het 13e Cavaleriekorps, later gevolgd door de hoofdmacht van het 2e Leger Stoottroepen door deze corridor. Sovjetcavalerie, skibataljons en tanks spoedden zich in westelijke richting en zwenkten vervolgens naar het noordwesten, naar Lyuban, met een diepe penetratie in de XVIII Armee. Maar de corridor kon niet worden verbreed en ten zuiden van Lyuban stootten Sovjeteenheden op sterke Duitse stellingen bij Krasnaya Gorka.

In februari trachtte het 2e Leger Stoottroepen zich een weg voorwaarts te banen en het 54e Leger hernieuwde zijn aanvallen en viel uit het noordoosten in de richting van Lyuban aan. In maart waren de Duitsers aan de beurt om toe te slaan. Zie vielen de corridor aan die het 2e Leger Stoottroepen verbond met het zijn achterhoede en sloten Vlasovs troepen af. De Volchovpocket was afgegrendeld en Vlasov, die kort van tevoren nog was toegejuicht als ťťn van de verdedigers van Moskou was met zijn hele leger tot de ondergang gedoemd. Eind februari begon het Sovjettegenoffensief met de veelvuldige aanvallen op de drie fronten onverbiddelijk ineen te storten. Behalve in het zuiden wonnen de Sovjetformaties nog steeds terrein en brachten ze de Duitsers nog steeds schade toe, maar de kritieke situatie behoorde tot het verleden.

Bij Rzhev, op de noordelijke vleugel van Heeresgruppe Mitte, werd het Duitse front in het begin van maart hersteld. De driehoek Rzhev-Gzhatsk-Vyazma, de startplaats voor operatie Taifun was nog altijd stevig in Duitse handen, hoewel de Sovjets hadden getracht alle drie de zijden in te beuken. In het noorden rukten verse Duitse divisies afkomstig uit West-Europa op om de bres tussen de Heeresgruppen Nord en Mitte te sluiten. Op de rechterflank van Heeresgruppe Mitte bezweek deze flank niet, ondanks alle bressen en openingen die in de Duitse linies waren geslagen. Laat in de maand maart gaf Stavka aan Zhukov nieuwe bevelen. Hij moest zijn legers verder naar het westen laten oprukken. Een linie ten westen van Smolensk, Vyazma, Rzhev en Bryansk moest begin april veroverd worden. Die bevelen hielden echter helemaal geen rekening met de gevechtskracht van het Rode Leger.

Op 27 maart lanceerden de Duitsers operatie BrŁckenkopf met de bedoeling om de omsingelde troepen bij Demyansk te ontzetten. Een speciaal voor deze operatie bijeengeraapte gevechtsgroep onder leiding van Generalleutnant Walther von Seydlitz-Kurzbach bestormde vanuit Staraya Russa de stellingen van het 11e Leger en het 1e Leger Stoottroepen die de buitenste ring vormden om de Demyanskpocket. Tegelijkertijd ondernamen eenheden van het II. Armee Korps een aanval om de strijdmacht van Von Seydlitz-Kurzbach tegemoet te komen. Op 29 maart kreeg luitenant-generaal Vatutin de leiding over de buitenste ring om de verdediging te coŲrdineren. In de wouden tussen Staraya Russa en Demyansk vochten Duitse en Sovjettroepen maar liefst dertig dagen een verbitterde strijd totdat de twee Duitse aanvalsspitsen elkaar uiteindelijk zouden treffen bij Ramoeshevo aan de oevers van de Lovat, net voordat de voorjaarsregens het slagveld veranderden in een grote modderpoel.

Tegelijkertijd ondernam Zhukov begin april ten zuidoosten van Vyazma een laatste poging met Boldins 50e Leger om de Duitse corridor die het 50e Leger scheidde van Belovs 1e Cavalerie Gardekorps en Yefremovs 33e Leger te vernietigen. Het 50e Leger stuitte echter op zware Duitse tegenstand en stukaís bombardeerden de Sovjet-ontzettingsmacht. Zhukovs laatste pogingen mislukten vanwege gebrek aan troepen en de benodigde bevoorraden. Heinriciís IV. Armee was inmiddels versterkt en begon met de vernietiging van het 33e Leger. Belov wist uiteindelijk nog te ontkomen maar Yefremov raakte zwaar gewond en zag zich gedwongen om zelfmoord te plegen nadat de Duitsers hun zuiveringsacties begonnen waren.

De voorjaarsregens maakten abrupt een einde aan de Sovjet offensieve operaties. De vooruitgeschoven Sovjetsoldaten groeven zich in om hun heroverde terrein koste wat kost te verdedigen. Door de bressen in de linies werden beambten van het Rode Leger gestuurd om de acties van de partizanen te gaan coŲrdineren. Ondertussen hadden de Duitsers in de centrale en noordelijke sector van het front aanzienlijke versterkingen aangevoerd die de bressen trachtten te dichten en daarna de frontlinie te stabiliseren.

De afgesloten troepen van het 1e Cavalerie Gardekorps hielpen met de opbouw van een dichtbezette partizanenzone en bij Dorogobuzh hielden deze stand op een terrein dat Stalin tegen elke prijs wilde behouden. De concentratie van partizaneneenheden bleek evenwel een ernstige fout te zijn, want hierdoor konden de Duitsers ze veel gemakkelijker vernietigen. Toen de partizanen in de verdediging werden gedrongen, zoals in het voorjaar het geval was, namen hun verliezen toe en verdween hun vermogen om op grote schaal vernielingen aan te brengen snel.

De Cholmpocket moest door de ingevallen dooi veel langer wachten op ontzetting. Pas op 5 mei, na precies 105 dagen, kwam de belegering tot een einde. Van de ruim 5.500 troepen die aanvankelijk werden omsingeld, waren er tegen het einde van de belegering nog maar 1.500 in staat om zich actief te verzetten.

Maarschalk Semyon K. Timoshenko had Stalin al halverwege maart plannen voorgelegd om een offensieve operatie uit te voeren vanuit zijn saillant met het Bryanskfront, Zuidwestelijk Front en Zuidelijk Front. De aanval had tot doel om de Sovjet zuidelijke vleugel op de linie Gomel-KiŽv te brengen. De operatie zou later in omvang worden teruggebracht tot een aanval op Kharkov. Het Kharkovoffensief zou van start gaan op 12 mei.

Ook de Wehrmacht was begonnen met de planning van operaties in de komende zomercampagne. Hitler wilde het Rode Leger beroven van zijn vitale oliebronnen in de Kaukasus, zodat deze niet meer in staat zou zijn om mobiele operaties uit te voeren. Tevens wilde Hitler door het verslaan van de Sovjetstrijdkrachten in het zuiden Turkije overtuigen om de kant van de Asmogendheden te kiezen. Door de verovering van de Kaukasus zou de Sovjet-Unie afgesloten worden van Britse en Amerikaanse leveringen van wapens via Iran. Er werd zelfs gesproken van een doorbraak naar het Midden-Oosten om zich samen te voegen met de troepen van Erwin Rommel in Noord-Afrika.

Op 4 april legde Alfred Jodl aan Hitler de plannen voor betreft het komende Duitse zomeroffensief. De plannen voor het Duitse zomeroffensief zouden zich concentreren op de zuidelijke sector van het front en niet zoals een jaar eerder over de gehele lengte van het front. Een dag later werd Directief nr. 41 uitgevaardigd waarin de operationele plannen stonden vermeld voor de zomer van 1942. Het plan kreeg de codenaam operatie Blau en zou van start gaan op 28 juni 1942.

Hoewel de Generale Staf en Stavka er van overtuigd waren dat het Duitse zomeroffensief gericht zou zijn op Moskou, hadden de Sovjet-inlichtingendiensten aanwijzingen voor de Duitse plannen voor een doorbraak in het zuiden naar de Kaukasus. Stalin negeerde echter deze berichten en liet het centrale gedeelte van het front versterken. Eind maart had de Generale Staf al een strategisch rapport aan Stalin voorgelegd met een overzicht van de Sovjet en Duitse strijdkrachten. Maarschalk Shaposhnikov en luitenant-generaal Aleksandr M. Vasilevski drongen krachtig aan op het aanvaarden van strategische defensie. Het was een gezond militair advies, maar het onderging hetzelfde lot, met dezelfde ernstige nadelige gevolgen, als het advies dat generaal Zhukov aan de vooravond van het massale offensief van het Rode Leger had gegeven.

Tijdens de wintermaanden hadden de Sovjetfabrieken in de Oeral ondanks extreem moeilijke omstandigheden aanzienlijke hoeveelheden wapens geproduceerd. Dankzij bovenmenselijke inspanningen was de Sovjetindustrie er in geslaagd om maar liefst 4.500 tanks, 3.000 gevechtsvliegtuigen, bijna 14.000 kanonnen en meer dan 50.000 mortieren te vervaardigen. Het merendeel van deze wapens werd ontplooid in de centrale sector van het front om de vermeende hervatting van de Duitse aanval op Moskou de komende zomer op te vangen.

Na het terugslaan van de Duitsers bij Moskou en de spectaculaire successen van december 1941 was het mislukte strategische vervolgoffensief een harde en bittere teleurstelling voor de Sovjets. Het Rode Leger was ernstig uitgeput door onafgebroken operaties en zware verliezen. De Sovjettroepen waren niet alleen vermoeid, maar begrijpelijkerwijs ook ontmoedigd. Hun verwachtingen waren door de overdreven propaganda geweldig opgevoerd. Stalin had zich als strateeg van een primitieve wijze laten zien, met een sterke neiging om alles te zeer te vereenvoudigen. In militaire zin bleef het Sovjettegenoffensief onbeslist. Geen van de drie Heeresgruppen was vernietigd of buiten gevecht gesteld en hun capaciteit om gezamenlijk te opereren was, hoewel het op sommige ogenblikken in grote wanorde verkeerde, niet aangetast.

Dit neemt niet weg dat het Sovjettegenoffensief een ongekende prestatie was. De mythe van de onoverwinnelijkheid van de Duitse Wehrmacht, die gebaseerd was op gemakkelijke overwinningen in West-Europa en de Balkan, was gebroken. De Japanners die in het oosten aan de Sovjetgrenzen een afwachtende houding innamen, begrepen dit ook. Het Rode Leger was niet langer een geÔntimideerde en gehavende strijdmacht, maar een formidabele en vastberaden vijand. De Duitsers mochten dan nog altijd beweren dat het in staat was het Rode Leger te verslaan, zij hadden in al die meedogenloze gevechten ook geleerd om respect te hebben voor het Rode Leger. De Slag om Moskou behoort dan ook tot ťťn van de keerpunten van de Tweede Wereldoorlog.

Definitielijst

Armee
Bestond uit meestal tussen de drie en zes Korps en andere ondergeschikte of onafhankelijke eenheden. Een Armee was ondergeschikt aan een Heeresgruppe of Armeegruppe en had in theorie 60.000 - 100.000 man.
Cavalerie
In het Engels Calvary. Oorspronkelijk een aanduiding voor bereden troepen. In de Tweede Wereldoorlog de aanduiding voor gepantserde eenheden. Belangrijkste taken zijn verkenning, aanval en ondersteuning van infanterie.
Heeresgruppe
Was de grootste Duitse grondformatie en was direct ondergeschikt aan het OKH. Bestond meestal uit een aantal Armeen met weinig andere direct ondergeschikte eenheden. Een Heeresgruppe opereerde in een groot gebied en kon een paar 100.000 man groot worden.
Maarschalk
Hoogste militaire rang, legeraanvoerder.
offensief
Aanval in kleinere of grote schaal.
propaganda
Vaak misleidende informatie die gebruikt wordt om aanhangers / steun te winnen. Vaak gebruikt om ideele en politieke doelen te verwezenlijken.
Rode Leger
Leger van de Sovjetunie.
Sovjet-Unie
Sovjet Rusland, andere naam voor de USSR.

Bronnen

- Bagramian I.K., Tak nachinalas' voina,Voenizdat, Moskou, 1971
- Bauer E., Veldtocht tegen Rusland, Lekturama, Rotterdam, 1979
- Bethell N., De aanval op Rusland, Time-Life, Amsterdam, 1980
- Belov P.A. Za nami Moskvy, Voenizdat, Moskou, 1963
- Bock, von F., Generalfeldmarschall Fedor von Bock: The War Diary 1939-1945, Schiffer Publishing, 2000
- Boldin I.V., Stranitsy zhizni, Voenizdat, Moskou, 1961
- Clarke A., Operation Barbarossa: The Russian-German Conflict 1941-1945, Cassell, Londen, 1965
- Erickson J. & Erickson L., The Eastern Front in photographs 1941-1945, Carlton, Londen, 2001
- Erickson J., The road to Stalingrad: Stalin's War with Germany, Yale University Press, Londen, 1975
- Fugate, B., Barbarossa: Strategy and tactics on the Eastern Front 1941, Presidio Press, 1984
- Glantz D.M., Barbarossa 1941: Hitler's invasion of Russia, Tempus Publishing Ltd., Gloucestershire, 2001
- Glantz D.M., When titans clashed: How the Red Army stopped Hitler, University Press of Kansas,1998
- Guderian H., Panzerleader, Motorbuch, Stuttgart, 1952
- Halder F., Kriegstagebuch deel III, Stuttgart, 1964
- Hoth H., Panzeroperationen, Heidelberg, 1956
- Jeremenko A.I., V nachale voiny, Nauka, Moskou, 1975
- Jukes G., The defense of Moscow, Ballantine Books, Londen, 1971
- Mellenthin F.W., Panzer battles 1939-1945, Ballantine Books, 1985
- Parrish, M., Battle for Moscow: The Soviet General Staff study 1942, Brasseys, Inc., 1989
- Reinhardt K., Die Wende vor Moskau: Das Scheitern der Strategie Hitlers im Winter 1941-1942, Stuttgart, 1972
- Rokossovski K.K., A soldiers duty, Progress Publishers, Moskou, 1970
- Salisbury H.E., De vergeten oorlog, Luitingh, Laren, 1980
- Samsonov A.M., Proval Gitlerovskogo nastupleniia na Moskvy, Nauka, Moskou, 1966
- Seaton, A., The battle for Moscow, Playboy Press, New York, 1971
- Werth A., Rusland in oorlog 1941-1945, Omega, Amsterdam, 1979
- Ziemke E.F., Moscow to Stalingrad: Decision in the East, Fromm Int., Washington, 1989
- Zjoekov G.K., From Moscow to Berlin: Marshall Zhukov's Greatest Battles, Noontide Press, 1989
- Zjoekov G.K., Memoirs of Marshal Zhukov, Delacorte Press, 1971

Pagina navigatie

Informatie

Artikel door:
Tom Notten
Geplaatst op:
24-04-2005
Laatst gewijzigd:
13-06-2010
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

CategorieŽn


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2014
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.