Vrouwen in de nazi-ideologie en de nazi-economie

De vrouw in de nazi-ideologie

Inhoudsopgave

De Volksgemeinschaft
Te vaak wordt de nazi-ideologie afgedaan als 'window dressing', ontworpen om het streven naar politieke en militaire macht te verbergen. De nazi-ideologie omvatte de persoonlijkheidscultus van Hitler, het streven om Duitsland opnieuw tot een wereldmacht om te vormen en de rassentheorie die het Arische ras verheerlijkte en onder meer Joden tot een parasitair ras degradeerde. De nazi-leiders hadden die elementen zeker voor ogen, maar zij waren niet voortdurend bezig om die ideologische elementen aan de realiteit op te leggen. Andere, minder negatieve en destructieve, aspecten vormden mede de basis van de ideologie: de gemeenschapsbanden aanhalen, de controle verwerven over de industrialisatie én een nationale cultuur opbouwen die de klasseverschillen zou overstijgen.

Het nazisme claimde een revolutionair doctrine te zijn, maar hield veeleer een terugkeer naar het verleden in, naar "de simpelere manier van leven van vroeger". De nazi’s deden een beroep op de traditionele waarden en landelijke levensstijl van het verleden. Ze wilden Duitsland opbouwen tot een grootmacht, waarbij de stedelijk geïndustrialiseerde wereld ondergeschikt was aan het agrarische platteland.

De sleutel van het nationaalsocialisme lag in de notie van de Volksgemeinschaft, die de versplinterde maatschappij van de industriële natie moest vervangen. Het was een massamaatschappij waarin de gelijke medezeggenschap van alle individuen binnen de samenleving de vroegere verdeling op basis van onder andere klasse verving. De nationaalsocialistische ideologie verlangde een totale culturele omvorming van de Duitse politiek en samenleving, waarbij de gemeenschap elk aspect van het leven van het individu controleerde. Op die idee is de leuze "Ein Volk, ein Reich, ein Führer" gebaseerd: de nazi's wilden één volk creëren binnen een groot rijk onder leiding van Adolf Hitler. Het nationaalsocialisme had tot doel het leven van het individu binnen te dringen door een samenleving te creëren waarin alles en iedereen werd 'gecoördineerd' door de bewaker van de Volksgemeinschaft, de nazi-partij.

De vrouw in de Volksgemeinschaft
De vrouw speelde een vitale rol: als moeder en echtgenote, maar ook als een potentiële bron van arbeid. De houding van de nazi's tegenover vrouwen was erg reactionair: zij waren sterk gekant tegen de idee van emancipatie van de vrouw. Ze benadrukten dat mannen en vrouwen een verschillende rol in het maatschappelijk leven hadden, gebaseerd op de natuurlijke verschillen. Vrouwen waren niet minderwaardig, maar "anders". Zij moesten zich richten op hun natuurlijke rol als echtgenotes en huismoeders. Politiek was een mannentaak en vrouwen werden van de hoogste posities binnen de partij uitgesloten, behalve binnen hun eigen organisaties zoals de Bund Deutscher Mädel. In een speech voor een bijeenkomst van de Nationalsozialistische Frauenschaft op 8 september 1934 deed Hitler de emancipatie van de vrouw af als een uitvinding van Joodse intellectuelen. In de echt goede tijden van het Duitse leven had de vrouw immers geen behoefte aan emancipatie. De wereld van de man was die van de staat, van de strijd en van zijn inzet voor de gemeenschap. De wereld van de vrouw was kleiner: haar wereld draaide rond haar man, haar familie, haar kinderen en haar thuis. De grotere wereld van de man was gebouwd op de fundamenten van die van de vrouw. Zijn wereld kon alleen overleven als de hare stabiel was. Daarom vond Hitler het niet correct dat de vrouw de sfeer van de man binnendrong. De twee werelden moesten gescheiden blijven. Dat houdt een nieuwe tegenspraak in de nazi-ideologie in: de nazi-samenleving wilde alle onderscheid en klassenverschillen (onder de Ariërs wel te verstaan) wegnemen, maar met zulke opvattingen over man en vrouw werd een nieuw onderscheid in het leven geroepen.

Het moederschap was de belangrijkste rol van de vrouw. Net als alle andere Europese landen werd Duitsland in de jaren 20 geconfronteerd met dalende geboortecijfers. De nazi's vreesden dat, indien de daling zou aanhouden, Duitsland er niet zou in slagen om zijn positie als grootmacht opnieuw in te nemen. Er werden meerdere acties gestart om de dalende trend om te buigen Zo werd het verbod op abortus veel strenger toegepast en kwamen er aanmoedigingspremies om kinderen voort te brengen. Het meest originele initiatief was het 'huwelijkslenen'. Het huwen werd aangemoedigd door gehuwden de mogelijkheid te geven makkelijker en goedkoper (zonder rente) te lenen. Een andere maatregel hield een verbetering van de faciliteiten voor aanstaande moeders in. De overkoepelende vrouwenorganisatie, het Deutsche Frauenwerk (DFW), organiseerde ‘moederscholen’ waarin lessen werden gegeven over huishouden en de vaardigheden van het moederschap. Het aantal huwelijken steeg: van 516.800 in 1932 naar 740.200 in 1934, maar het aantal kinderen nam in verhouding niet toe. Vele koppels kozen voor één of twee kinderen, omdat ze vreesden dat de extra kosten voor meer kinderen de financiële voordelen zouden overstijgen.

Het is niet echt duidelijk welke impact de acties op de geboortecijfers had. Het aantal geboorten nam pas na 1933 sterk toe, maar bleef onder het niveau van de jaren 1922-1926. De stijging werd zeker mede bepaald door een stijgend vertrouwen in de toekomst als gevolg van de verbeterde economische situatie. Bovendien huwden tijdens het Interbellum meer personen op jongere leeftijd, wat betekende dat er meer gehuwde koppels waren die gedurende een langere periode kinderen konden voortbrengen. Vaststelling blijft dat de koppels die trouwden na de machtsgreep van de nazi's minder kinderen hadden dan de koppels in de jaren 20. De nazi-propaganda had weinig direct effect op het geboortecijfer, maar indirect droeg ze wel bij tot het doorbreken van de dalende trend door het aanzwengelen van de economie. Dit herstelde het vertrouwen van de Duitsers in de toekomst en bood hen een betere levenskwaliteit.

Het nazi-regime besteedde veel aandacht aan de fysieke en geestelijke gezondheid van de borelingen. Om de 'raciale zuiverheid van de Ariërs' te garanderen werd in juli 1933 een wet uitgevaardigd die een gedwongen sterilisatie voorschreef van mannen en vrouwen die in de ogen van de nazi's ‘inferieur’ waren vanwege - feitelijke of vermeende - erfelijke ziektes. Deze wet vormde het fundament van de nationaalsocialistische rassenhygiëne, gericht op de 'regeneratie van het ras' of, anders gezegd, 'de hygiënische zuivering van het ras' onder de Duitsers zelf. In augustus 1935 werden huwelijken en seksuele relaties tussen Duitsers en Joden officieel verboden. "De gemeenschap heeft het recht om mensen van voortplanting uit te sluiten als men weet dat hun kinderen fysiek, mentaal en geestelijk inferieur zullen zijn", verkondigde Dr. Steche.

Die sterilisatiepraktijk nuanceert de traditionele ideeën over de rol van de vrouwen in nazi-Duitsland. De Nationalsozialistische Frauenschaft en de medewerkers van vrouwenbladen spoorden de vrouwen aan om het sterilisatiebeleid te aanvaarden en om mogelijke kandidaten aan te geven. Hiertoe moesten zij ingaan tegen de traditionele opvattingen over moederschap en de rol van vrouwen als moeders. De lezeressen werd duidelijk gemaakt dat niet zozeer het krijgen van kinderen, maar 'regeneratie' het nieuwe doel van de staat was. "Juist het moederlijke gevoel van vrouwen kon gevaarlijke consequenties hebben" omdat dat "zoals elke vorm van egoïsme, tegen de belangen van het ras indruist".

Toch bleef de nazi-ideologie gericht op de rol van de vrouw als huisvrouw en moeder. Het regime steunde op twee vrouwenorganisaties, het Deutsche Frauenwerk en de Nationalsozialistische Frauenschaft (NSF). Het Deutsche Frauenwerk, opgericht in oktober 1933, overkoepelde de andere vrouwenorganisaties. In mei 1934 stichtte het de Reichsmütterdienst (RMD). Deze dienst gaf een opleiding (Mütterschulung) om moeders te overtuigen van hun belangrijke plichten bij het opvoeden en vormen van de kinderen. Tegen maart 1939 hadden 1,7 miljoen vrouwen bijna 100.000 lessen van de RMD bijgewoond. Daarnaast richtte de DFW met veel succes een dienst voor huisvrouwen op die lessen aanbood om hen efficiënt te leren omgaan met de schaarse materialen en voedingsmiddelen. De DFW had echter vooral leden onder de middenklasse en trok weinig vrouwen aan uit de arbeidersklasse. Terwijl de DFW gericht was op het uitdragen van praktische taken naar de massa, vormde de NSF een meer elitaire organisatie. Haar taak was de nationaalsocialistische indoctrinatie van de Duitse vrouwen, maar ze slaagde daar onvoldoende in. Zowel de NSF als de DFW verenigden een groot aantal vrouwen, maar het ging om een slapende massa die weinig bijdroeg tot het verwezenlijken van de nazi-idealen.

Definitielijst

Führer
Duits woord voor leider. Hitler was gedurende zijn machtsperiode de führer van nazi-Duitsland.
ideologie
Het geheel van beginselen en ideeën van een bepaald stelsel.
indoctrinatie
Het, eventueel onder dwang, bijbrengen van een bepaalde mening of politieke leer. Deze dient dan verder kritiekloos te worden aanvaard.
Interbellum
Het tijdvak tussen WO I en WO II.
nazi
Afkorting voor een nationaal socialist.
nazisme
Afkorting van nationaal-socialisme.
propaganda
Vaak misleidende informatie die gebruikt wordt om aanhangers / steun te winnen. Vaak gebruikt om ideele en politieke doelen te verwezenlijken.

Pagina navigatie

Afbeeldingen


De NSDAP beschermt de Volksgemeinschaft.


Het moederschap als ideaal!


Jutta Rüdiger, hoofd van de Bund Deutscher Mädel.
(Bron: Wikipedia)


Frauenwarte, het tijdschrift van de Nationalsozialistischen Frauenschaft.
(Bron: German Historical Institute)

Informatie

Artikel door:
Gerd Van der Auwera
Geplaatst op:
26-10-2003
Laatst gewijzigd:
03-07-2013
Opmerkingen? Spelfouten?
Geef ons uw feedback!

Categorieën


Deze website is een initiatief van STIWOT Alle rechten voorbehouden © 2002-2014
Hosted by Vevida. Privacyverklaring, cookies, disclaimer en copyright.