Obersalzberg: rustoord of Alpenvesting

‘Bouwmeester’ Bormann en de Obersalzberg

Martin Bormann was verantwoordelijk voor de bouwwerkzaamheden op de Obersalzberg. Na de oorspronkelijke bewoners onder druk te hebben gezet, kocht Bormann allerlei boerderijen in de omgeving op en liet ze afbreken. Na 1933 werden zo'n 50 woningen en boerderijen afgebroken om plaats te maken voor de gebouwen van Bormann en Hitler. De oorspronkelijke bewoners kregen meestal maar een geringe vergoeding. Wie niet weg wilde, werd onder druk gezet, bijvoorbeeld door elektriciteitskabels door te knippen.
Zo werd de berg zo langzamerhand ingericht naar Hitlers wensen. Hij hoefde maar een kleine hint te geven en Bormann zette alles in het werk om het hem naar de zin te maken. Een typisch voorbeeld van dit, wat Hitlerbiograaf Ian Kershaw noemt, 'naar Hitler toewerken', is het verhaal van de Hitlerboom. Nadat Hitler op een dag geruime tijd in de zon had gestaan, terwijl een lang lint van bewonderaars voorbijtrok, zou hij gezegd hebben dat hij doodmoe was van het staan in de zon. Een dag later stond er op die plek aan de oprijlaan naar de Berghof een grote boom, geplaatst op bevel van Bormann. Nog sterker werd het toen Hitler een keer zei het jammer te vinden dat het uitzicht vanaf het terras van de Berghof werd onderbroken door een oude boerderij. Iets meer dan een dag later was de boerderij in zijn geheel verdwenen.

Bormann was een fanatiek ‘bouwmeester’. In de jaren dertig was de berg soms meer een bouwput dan een idyllisch bergoord. Ongeveer een kilometer van de Berghof verwijderd lag een groot kamp van barakken voor de arbeiders - na het uitbreken van de oorlog ook Poolse, Tsjechische en Slowaakse dwangarbeiders - die nodig waren om Bormanns plannen te realiseren, inclusief een bioscoop met tweeduizend plaatsen.
Als Bormann zich ergens aan stoorde, kon dat direct grote gevolgen hebben. Hij stuurde, als het werk hem niet zinde, complete bouwfirma's naar huis. Onder zijn druk leverden de bouwers dan ook enorme prestaties. Op 1 juli 1937 formuleerde hij het nut van zijn bezoeken in een korte aantekening als volgt: 'Zoveel mogelijk dagelijks inspectie van bouwterreinen. Aansporen, aansporen!'

De Obersalzberg werd het privé-domein van de Führer: een terrein waar alleen hijzelf met een aantal van zijn nazi-vrienden woonde. De regio was ingedeeld in drie zones, de zogenaamde 'Sperrkreise'. De Berghof en de directe omgeving bevonden zich in de eerste zone, die moeilijk toegankelijk was. Beneden, aan de grens van de tweede zone, bijvoorbeeld aan de rand van Berchtesgaden, werden alle wegen die naar het Führergebied leidden, bewaakt. Uiteindelijk waren hiervoor zoveel SS'ers nodig dat een complete kazerne werd gebouwd. Hotel Türkenhof, dat naast de Berghof lag, werd het hoofdkwartier van de bewaking van de Gestapo en de SS. De derde bewakingszone omvatte de hele Kehlstein-regio.

Verder liet Bormann een van de bijgebouwen van pension Moritz ombouwen tot plaatselijke partijkanselarij zodat het contact met de partijcentrale in München makkelijker verliep. Het gebouw – niet te verwarren met de tweede rijkskanselarij in het dorpje Stangass - werd na de verbouwing ook gebruikt als gastenverblijf.

Bormann liet op de berg ook een moderne boerderij realiseren, de Gutshof, die model moest staan voor andere boerderijen in het Groot Duitse rijk. En in de buurt van Bormanns eigen huis kwam een grote kas te staan die vooral voor het kweken van bloemen werd gebruikt. Toen die kas aan het eind van de oorlog tijdens een hagelbui werd vernield, liet Bormann deze toch herstellen en zelfs uitbreiden. In de rest van Duitsland werd dit soort luxe, op het moment dat van iedereen soberheid werd verlangd, als verspilling gezien, maar op de Obersalzberg viel dit soort zaken onder het 'Sonderbauprogramm des Führers'.

Het oude pension Moritz werd vervangen door het nieuwe hotel de Platterhof. Bormann bemoeide zich echter zo intensief met de bouw van het hotel dat hele gedeeltes die al verschillende keren klaar waren, weer werden afgebroken en herbouwd. Om de bouw van het hotel in 1939, na het begin van de oorlog, door te kunnen laten gaan, liet Bormann de Platterhof zelfs vallen onder het 'Kriegwichtiges Bauprogramm des Führers'. Zo'n groot belang had de bouw van dit hotel in oorlogstijd natuurlijk niet; het ging hier overduidelijk om een handigheid waardoor geldstromen de juiste kant op kwamen, zonder dat er kritische vragen werden gesteld.
Het hotel, dat ooit bedoeld was als een hotel waar iedere Duitser voor een Rijksmark een nacht vlakbij de Führer zou kunnen doorbrengen, kreeg zo'n enorme omvang en werd zo luxe dat de gewone man een overnachting niet kon betalen. Alleen hoge nazi's maakten gebruik van het hotel. Het gewone volk kon alleen nog terecht in het café de Bergschränke, in de buurt van het hotel. De Platterhof functioneerde maar kort als hotel. In verband met de oorlog werd het al in 1943 gebruikt als militair ziekenhuis.


Bronnen

Boeken


Versie: 21-5-2016 Artikel door: Sjoerd de Boer

Deze website is een initiatief van STIWOT (Stichting Informatie Wereldoorlog Twee) Alle rechten voorbehouden © 2002--2017
Directe link: http://www.go2war2.nl/artikel/1946/Obersalzberg-rustoord-of-Alpenvesting.htm