Obersalzberg: rustoord of Alpenvesting

Een dag op de Berghof

Zo rond 1935 hield Hitler er nog een redelijk gestructureerd leven op na. Om tien uur 's ochtends begonnen bijvoorbeeld de eerste besprekingen met de staf of nazi-kopstukken al. Die duurden dan tot twee uur. Pas daarna werd er geluncht. Deze vaste dagindeling schijnt Hitler, zeker als hij op de Obersalzberg was, steeds meer te hebben losgelaten. In de Berghof verscheen Hitler vaak pas vlak voor de lunch. 's Middags werd er gewandeld en 's avonds keek hij naar films, zo zegt Fritz Wiedemann, adjudant van Hitler. Ian Kershaw zegt hierover dat Hitler weer verviel tot de oppervlakkige levensstijl die hem tijdens zijn jeugd in Linz en Wenen zo goed was bevallen.

De dagen op de Berghof verliepen echter wel vaak op dezelfde, voor de frequente bezoekers vaak vervelende, manier. Hitler ging meestal pas laat slapen en 's morgens sliep hij meestal uit tot een uur of elf. Tot die tijd hield iedereen op de Berghof zich gedeisd en zelfs arbeiders op de berg probeerden zo weinig mogelijk overlast te veroorzaken. Alleen bij dringende zaken, werd Hitler eerder gewekt door een van zijn adjudanten. Bijvoorbeeld op zondagmorgen 11 mei 1941 toen de adjudant van Rudolf Hess het bericht kwam brengen dat Hess naar Groot-Brtittanië was gevlogen om te onderhandelen over vrede. Op de ochtend van de invasie in Normandië op 6 juni 1944 liet men Hitler echter slapen, omdat men vermoedde dat het om een schijnaanval ging, zoals al vaker het geval was geweest.
Op een rustige ochtend nam Hitler meestal eerst de post door en daarna maakte hij zich klaar voor het ontbijt. Na het ontbijt verdween hij naar de conferentiezaal (de zaal met het grote venster) om rapporten door te kijken en besluiten te nemen. Vaak meldden zich dan verschillende hoge militairen die op een gesprek met de Führer wachtten. Bekend zijn de filmbeelden van het enorme terras van de Berghof waarop privégasten en militairen samen in de zon rondhangen, wachtend op Hitler. Albert Speer, Hitlers favoriete architect, vertelde hier later over: 'De sfeer was uiterst informeel, maar ook uitgesproken vervelend en zonder enige afwisseling. Op den duur hadden we elkaar niet meer zoveel te zeggen.'

Als Hitler klaar was met werken, kwam hij naar de gasten die zich zolang in een ander vertrek, of bij mooi weer op het balkon vermaakten met wachten. Daarna werd het middageten opgediend en gingen de gasten naar de eetzaal, die zich in een zijvleugel van de Berghof bevond.

Na het eten volgde de wandeling naar het theehuis op de Mooslahnerkopf. Dit was een klein theehuisje op een half uur bergafwaarts van de Berghof. Hitler had het zelf laten bouwen op een plek met een prachtig uitzicht op de omgeving. Om daar nog beter van te kunnen genieten was een uitzichtpunt gecreëerd. In het theehuis werd koffie en thee maar ook alcohol gedronken en omdat Hitler erg van zoete dingen hield, kon men er allerlei soorten gebak nuttigen. Ook hier verviel Hitler vaak in een van zijn bekende lange monologen. Vaak hadden de gasten die verhalen al dikwijls gehoord. Soms viel Hitler na zo'n monoloog in slaap. Eva Braun wekte hem als het tijd was om terug te gaan naar de Berghof. Meestal ging men met een aantal auto's terug naar de Berghof.

Weer in de Berghof aangekomen, trok Hitler zich vaak even terug om bij het avondeten in de conferentiezaal weer tevoorschijn te komen. De bediening, tafelschikking en verzorging was altijd strak geregeld, omdat Hitler daarop stond. Hitler zat in het midden, Eva Braun zat links van hem en de belangrijkste gast zat tegenover hen. Hitler dronk nauwelijks alcohol en als hij al dronk, dan meestal bier met een speciaal voor hem verlaagd alcoholpercentage. Ook at hij sinds het begin van de jaren dertig vegetarisch. Zijn gasten mochten wel wijn en bier drinken en zij aten ook vlees. Maar Hitler, die tijdens het eten vaak voortdurend aan het woord was, kon het soms niet laten uitgebreid stil te staan bij allerlei slachtrituelen. Toch waren de meeste gasten ook al aan deze verhalen gewend en aten ze ongestoord door. Na het diner volgde nog een aantal besprekingen met militairen of politici. De andere gasten gingen dan naar een andere ruimte waar Hitler na de bespreking ook naartoe kwam. Vervolgens begon het avondprogramma.

De avondlijke uurtjes met de gasten werden doorgebracht in de grote zaal bij de open haard. Vaak hield Hitler tot diep in de nacht lange monologen, waarbij vooral herinneringen en plannen voor de toekomst de boventoon voerden, voor een lang niet altijd geïnteresseerd publiek. Maar er werd ook naar films gekeken. Achter een wandtapijt hing namelijk een filmscherm. Als Hitler een film wilde zien, trok men het tapijt omhoog. Vooral niet-politieke, buitenlandse films waren populair onder de gasten. Verder stond er een vleugel waarop sommige gasten speelden. Of er werden platen gedraaid. Hitlers favoriete componisten waren Bruckner, Beethoven, Richard Strauß, Hugo Wolf, Brahms, Schubert, Schumann en Wagner. Tot diep in de nacht zaten de gasten bijeen. Van groepsgesprekken was vaak nauwelijks sprake omdat de ruimte erg groot was en de opstelling van de meubels een gesprek in groter verband lastig maakte. De gesprekken gingen vaak over onbeduidende zaken. Albert Speer zou later over het gemeenschappelijke leven op de Obersalzberg zeggen dat er in zijn herinnering vooral een opvallende leegheid overheerste. Van de honderden theegesprekken over theater, film, operette en het familieleven van de gasten, was blijkbaar weinig blijven hangen. Hitler sprak nauwelijks over Joden, concentratiekampen of over politieke vijanden.

Meestal verliep een avond op de Berghof dus in een saaie harmonie, maar af en toe was er iemand die het waagde moeilijke vragen te stellen. Een bekend voorval speelde zich af rond Henriette von Schirach, de dochter van Heinrich Hoffmann. Zij kende Hitler al uit de twintiger jaren, toen zij nog een jong meisje was en Hitler vaak bij haar vader thuis of in de winkel kwam. Zij kon dus, dacht ze, op redelijk vriendschappelijke wijze met Hitler omgaan. Naar het schijnt ging ze daarbij in het begin van 1943 veel te ver. Tijdens een verblijf in de Berghof sprak ze tijdens het avondlijke samenzijn Hitler aan over de deportatie van Joodse vrouwen die ze had gezien in Amsterdam. Hitler werd woedend en zei volgens Von Schirach dat de Hollandse Jodinnen haar niets aangingen. 'U moet leren haten…,' waren zijn woorden. Von Schirach liet Hitler schreeuwen en vertrok naar haar slaapkamer. Haar man, Baldur, zou op dat moment in de kantine hebben gezeten om een pijp te roken. Nadat ze hem had ingelicht verdwenen ze om vijf uur 's ochtends in een kleine sportauto naar het dal. Los van het feit dat er verschillende versies van dit verhaal bestaan, is het goed op te merken dat Baldur von Schirach verantwoordelijk was voor het deporteren van 60.000 Joden uit Wenen en dat hij daarvoor veroordeeld werd tot 20 jaar gevangenschap in Nürnberg. Henriette wist hier dus van, zeker toen zij dit verhaal, ver na de oorlog, opnam in haar boek over deze periode.

De normale avonden op de Berghof eindigden meestal nadat Eva Braun om een uur of twee naar boven ging. Hitler verdween daarna ook al snel. De gasten dronken daarna soms nog wat en gingen dan naar hun eigen huis op de berg of naar hun kamer in de Berghof.


Bronnen

Boeken


Versie: 21-5-2016 Artikel door: Sjoerd de Boer

Deze website is een initiatief van STIWOT (Stichting Informatie Wereldoorlog Twee) Alle rechten voorbehouden © 2002--2017
Directe link: http://www.go2war2.nl/artikel/1946/Obersalzberg-rustoord-of-Alpenvesting.htm